Tarih, bazen tozlu raflardan inip bugüne ayna tutan bir dokümanla karşımıza çıkar. 1810 yılında, Napolyon savaşlarının yıkımı altındaki Prusya’da yazılmış bir mektup, tam da bunu yapıyor. 17 Mart 1810 tarihinde Potsdam’daki Brandenburg hükümeti tarafından mahallî bir okul denetçisine gönderilen mektup, bir eğitim sisteminin iflasını belgeliyor. Devlet hazinesinin boş olduğu bir periyotta yazılan raporda, köy okulunun “içler acısı” durumundan yakınılıyor.
Hükümetin talebi ise epeyce trajikomik:
“Okul öğretmeni çocuklara yanlışsız dürüst ders verecek maharete sahip değil. Bu yüzden, en azından çocukların kendi başlarına bir şeyler öğrenebilmesi için okula büyük bir kara tahta, yazı tahtaları ve daha güzel ders kitapları gönderilmeli.”
Mektupta ayrıyeten, sınıfın ısıtılması masrafının (yakacak odun) kim tarafından karşılanacağı konusunda belediye ve müdürün mutabakatı gerektiği vurgulanıyor.
TARİHÇİLER UYARIYOR: “SORUNLAR BENZERİ LAKİN TIPKI DEĞİL”
Peki, 1810’un Prusya’sı ile 2026’nın dünyası hakikaten tıpkı mı? Eğitim tarihçileri telaşlı genellemelere karşı uyarıyor.
Berlin Humboldt Üniversitesi’nden Prof. Marcelo Caruos, “Algı yanlış değil, paralellikler var lakin bağlam çok farklı” diyor. Hamburg Üniversitesi’nden Prof. Ingrid Lohmann ise o periyodun gerçekliğini şöyle açıklıyor:
“1810’da gördüğünüz o ‘yetersiz öğretmenler’ çoklukla eğitim almamış, savaştan dönen yaralı askerler yahut işsiz zanaatkarlardı. Bugünkü öğretmenlerin durumuyla kıyaslanamaz.”
DEVLET İSTERSE DEĞİŞTİRİR
Tarihçi Lohmann’a nazaran bu mektup, yalnızca bir şikayet değil, birebir vakitte “devlet siyasetinin başlangıcı”. Zira Prusya devleti o dönemki bu “acı” tabloyu değiştirmek için büyük yatırımlar yaptı ve 19. yüzyılın sonunda dünya çapında örnek gösterilen bir kamu okulu sistemi kurmayı başardı.
Uzmanların günümüze bildirisi net: “Eğer devlet, eğitimi hakikaten bir sorumluluk olarak görürse, sistemi temelden ve kalıcı olarak güzelleştirebilir.”
