Telefonla uyumak, sabahları uyanır uyanmaz cep telefonuna bakmak, daima gelen bildirimlere odaklanmak birçoğumuz için tanıdık davranışlar…
Ancak uzmanlar ‘sürekli bağlı olma’ hâlinin, beynin dinlenmesine müsaade vermediğine dikkat çekiyor. Bildirim seslerinin zihnimizde devamlı bir ‘hazır ol’ modu oluşturduğunu; ağır toplumsal medya kullanımının da dikkat dağınıklığı, gerilim, dert ve uyku sorunlarına yol açabildiğini belirtiyor. Nöroloji Uzmanı Prof. Dr. Derya Uludüz, dijital detoksun tam da bu görünmez yükü bir müddetliğine azaltmak, zihne nefes alacak bir alan açmak için gerekli olduğuna vurgu yaparak, şu bilgileri verdi:
Durmadan ‘uyarı’ almak beyni yorar
Sabah gözümüzü açar açmaz telefona uzanıyoruz. Gün içinde bildirimlerle bölünüyoruz. Akşam olunca da yeniden saatlerce ekranın karşısında günü kapatıyoruz. Sonra da kendimize kızıyoruz. ‘’Neden bu kadar unutkan oldum, neden eskisi üzere odaklanamıyorum, zihnim niçin daha yavaş çalışıyor?’’ diye…
Mesajlar, toplumsal medya akışları, kısa videolar…
Beynin gözünden bakınca bunların hepsi dikkat bölücüdür. Beyin gün boyunca yüzlerce küçük uyaranı yakalamak, ayıklamak ve işlemek zorunda kaldığı için daima tetiktedir. Bu yüzden yorulur.
Parçalanmış dikkat öğrenmeyi zorlaştırır
Beyin çoklu dikkatle çalışmayı sevmez. Yani birebir anda hem iletilere bakıp hem toplumsal medyada dolaşıp hem haber okurken hafıza derin kayıt yapamaz. Hafızayı güçlendiren şey, gün boyunca her şeye bir kesim bakmak değil; bir şeye nitekim odaklanmaktır. Bu yüzden ekran teması arttıkça öğrenme yüzeyselleşir. Yeni bilgiler kaydolmaz ya da kaydolsa bile kısa müddette silinir sarfiyat. Sonunda kişi unutmaya başladığını düşünür. Meğer beyin birçok vakit unutkan değildir; yalnızca dağılmıştır.
Ekran müddeti uzadıkça beyinde sessiz değişimler başlar
Telefon ve ekran teması uzadıkça dikkat giderek parçalanır, yeni bilgileri kaydetmek zorlaşır, zihinsel süreç hızı
düşer. Konsantrasyon mühleti kısalır. Bu noktada kişi kendine çoklukla şu teşhisi koyar: “Ben galiba yaşlandım.” Meğer sorun beynin uzun müddettir uyarıcı bombardımanı altında kalmış olmasıdır.
24 saatlik hafıza temizleme yolları
Dijital detoks denince birtakım insanların aklına telefonu büsbütün kapatmak, kimseyle konuşmamak, hayattan kopmak üzere abartılı bir tablo gelir. Meğer toplumsal medyaya şuurlu orta vermek ve bilhassa akşamları telefonu yatak odasına sokmamak bile beyinde bariz bir rahatlama sağlar. İşte dijital detoksun kolay yolları:
1-Bildirimleri kapatın
Bildirimler beyin için küçük birer alarm üzeredir. Her alarm dikkati böler, gerilim sistemini yavaşça aktive eder ve zihinsel enerjiyi tüketir. Yalnızca arama ve SMS açık kalacak biçimde öbür uygulama bildirimlerini kapatmak bile kısa müddette fark yaratır. Beyin birinci sefer gün içinde sahiden nefes aldığını hisseder.
2-Güne birinci 60 dakika ekransız başlayın
Günün birinci bir saatinde ekranı kapalı tutmak, zihni daha sakin bir moda geçirir. Bu müddette su içmek, gün ışığı almak kahveyi 60–90 dakika geciktirmek, beynin güç sistemini destekleyen küçük ancak tesirli ataklardır.
3-Dopamin aralığı açın
Kısa görüntüler, daima kaydırma, süratli ödül döngüsü beynin ödül sistemini yorar. Bir gün boyunca toplumsal medya ve gibisi süratli içeriklerden uzak kalmak dopamin sistemine nefes aldırır. Bu da odaklanmayı güçlendirir, zihinsel dayanıklılığı artırır ve hafıza kaydını dayanaklar.
4-Tek ekran tek iş kuralına uyun
Beyin tıpkı anda birkaç işi yapıyor üzere görünse de aslında süratli geçişler yapar ve her geçiş önemli güç harcatır. Bu yüzden 24 saat boyunca tek ekranla, tek işle ilerlemek dikkat bütünlüğünü yine kurar. Dikkat toparlandıkça hafıza da toparlanır.
5-EMF hijyeni sağlayın
Telefonu cebinizde taşımamak, Wi-Fi modemini yatak odasından uzaklaştırmak, telefonu yastık altına koymamak uyku kalitesini güzelleştirebilir. Uyku düzeldiğinde hafıza birçok vakit tabiatıyla güçlenir. Zira beyin, gün içinde aldığı bilgiyi gece arşivler.
6- Elektrostatik topraklama matı kullanın
Elektrostatik yüklenme olan bireylerde, çalışırken ayak altına elektrostatik dengeleyici mat yahut topraklama matı koymak işe fayda.
7-Akşam mavi ışığı kesin
Saat 21.00 sonrası ekranı azaltmak, mavi ışık filtresini açmak ve ortam ışığını sarıya çekmek melatonin ritmini korur. Melatonin düzgün salgılanınca uyku derinleşir. Derin uykuyla hafıza, dikkat ve zihinsel performans gözle görülür biçimde artar.
Hafıza nasıl güçlenir?
Dijital detoks dediğimiz şey akıllı telefonların yol açtığı görünmez yükü bir müddetliğine azaltmak, zihne nefes alacak bir alan açmaktır. Hakikaten işe fayda. Bir gün boyunca ekran temasını azaltmak bile zihnin berraklaşma-sına ve hafızanın toparlanmasına manalı katkı sağlayabilir. Hafıza, uyarıcıların içinde boğulan bir beyinle değil; sakinleşebilen bir beyinle güçlenir.
Beyin nasıl olağana döner?
Dijital detoks, beynin maruz kaldığı uyaran yükünü azaltır. Telefon, tablet ve bilgisayar kullanımını besbelli formda azalttığınızda beyninizdeki dikkat sistemi yavaş yavaş sakinleşmeye başlar. Hafıza merkezleri tekrar devreye girer. Beyin derin odak modunu tekrar hatırlar. Bu yüzden dijital detoks sonrası birçok kişi şaşkınlıkla şunu söyler: “Telefonu azalttım, güya başım açıldı.” Bu his büsbütün biyolojiktir.
