İranlı yetkililer, toplam can kayıpları hakkında resmi bir açıklama yapmazken, iki güvenlik görevlisinin öldüğünü duyurdu. İran’a ait çalışmalarını yurt dışından yürüten HRANA’ya nazaran İran genelinde son 10 gündür süren protestolarda en az 35 kişi hayatını kaybetti, 60’tan fazla protestocu yaralandı ve 1.200 kişi gözaltına alındı.
EKONOMİK KRİZİN TETİKLEDİĞİ PROTESTOLAR REJİM TERSİ HAREKETLERE DÖNÜŞTÜ
Ekonomideki tıkanıklığın tetiklemesiyle 28 Aralık’ta esnaf ve tüccarlar tarafından başlatılan protestolar günler içinde öğrenciler de dahil olmak üzere toplumun farklı kısımlarına yayıldı. İran’ın 31 eyaletinden 27’sinde tesirli olan hareketlerde İran’ın dini idaresine karşı sloganlar atılıyor. Toplumsal medyada yayılan imgelerde protestocular ile güvenlik güçleri ortasında şiddetli çatışmalar yaşandığı görülürken, pazar günü şiddetli çatışmalarla gündeme gelen İlam kenti dahil kimi bölgelerde güvenlik güçlerinin de protestoculara katıldığına ait tezler gündeme geldi.
Bugünkü protestolara ilişkin manzaralarda, Tahran Büyük Çarşısı’ndaki kapalı bir sokakta toplanan kalabalığın, Dini Başkan Hamaney’i amaç alarak “Diktatöre ölüm” sloganları attığı duyuluyor. İmajların devamında protestocuların ağır göz yaşartıcı gaz bulutundan kaçtığı ve yakındaki çevik kuvvet polislerine “Onursuz” diye bağırdığı görülüyor.
“ÖZGÜRLÜK” SLOGANLARI
Necefabad kentinde çekilen manzaralarda, dün ebeveynlerin bir adliye binası önünde toplanarak gözaltına alınan çocukların hür bırakılması için yetkilileri uyardığı görüldü. Bir baba, “Size ültimatom veriyoruz. Yaşı 20’nin altında olan tüm çocuklarımızı 24 saat içinde hür bırakın, yoksa biz de şovlara katılacağız” dedi. Birebir gün Tahran’daki Cheragh Barq bölgesinde “özgürlük, özgürlük, özgürlük” sloganları atan protestoculara güvenlik güçlerinin müdahale ettiği bildirildi.
ABD’DEN ÇELİŞKİLİ TEHDİT
ABD Başkanı Donald Trump cuma günü, İran’da ‘barışçıl protestocuların öldürülmesi halinde’ Tahran’ın ABD’nin askeri müdahalesi ile karşılaşacağı tehdidinde bulunarak, “Hazırız, tetikteyiz ve harekete geçmeye hazırız” demişti. Fakat protestolarda güvenlik güçleriyle çıkan çatışmaların ölümlere neden olmasının ardından ABD Başkanı pazar gecesi yaptığı diğer bir açıklamada daha fazla protestocunun hayatını kaybetmesi halinde İranlı yetkililerin “çok sert biçimde vurulacağını” söyledi.
HAMANEY’DEN PROTESTOCULAR ORTASINDA AYRIM
Aynı gün İran’ın en yetkili siyasi yöneticisi olan Dini Başkan Ayetullah Ali Hamaney, İranlı yetkililerin “meşru protestocularla konuşması gerektiğini”, lakin “isyancıların yerlerine oturtulması gerektiğini ve düşmana boyun eğmeyeceklerini” söyledi. Bu ayrımın, protestolara dış müdahaleye münasebet oluşturabilecek bir taban yaratmaktan kaçınmayı amaçladığı bedellendiriliyor.
İran’ın Yargı Erki Başkanı Gulam Hüseyin Muhsini Ejei de dün yaptığı açıklamada, geçim sorunlarıyla ilgili “meşru ve haklı” talepleri olanların dinleneceğini, fakat “isyancılara” karşı hiçbir müsamaha gösterilmeyeceğini söyledi.
Öte yandan İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan’ın ofisi, İran’ın batısındaki İlam eyaletinde pazar günü yaşanan ölümcül şiddet olaylarını araştırmak üzere İçişleri Bakanlığı’na özel bir heyet kurulması talimatı verdiğini açıkladı. ABD Dışişleri Bakanlığı’nın X’teki Farsça hesabı, İlam’da güvenlik güçlerince, protestocuların kaldırıldığı bir hastaneye yapılan baskını “açık bir insanlığa karşı suç” olarak nitelendirmişti.
BM Genel Sekreteri Antonio Guterres, güvenlik güçleri ile protestocular ortasındaki çatışmalarda yaşanan can kayıpları ve yaralanmalardan “derin üzüntü” duyduğunu belirtti. Sözcüsü Stephane Dujarric, Guterres’in “daha fazla can kaybının önlenmesi gerektiğini vurguladığını” aktardı. Dujarric, “Herkesin barışçıl protesto yapmasına ve taleplerini tabir etmesine müsaade verilmelidir” dedi.
Norveç merkezli Iran Human Rights örgütü ise sekiz eyalette, ortalarında beş çocuğun da bulunduğu en az 27 protestocunun güvenlik güçleri tarafından öldürüldüğünü bildirdi.
Bu protestolar, 2022’de ahlak polisi tarafından başörtüsünü ‘uygunsuz’ taktığı gerekçesiyle gözaltına alındıktan sonra hayatını kaybeden Mahsa Amini’nin vefatıyla başlayan şovlardan bu yana İran’daki en yaygın kitlesel protestolar olarak kayda geçti. İnsan hakları örgütlerine nazaran, Mahsa Amini protestoların şiddetle bastırılması sonucunda 500’den fazla kişi öldürülmüş, 20 bin kişi gözaltına alınmıştı.
