Dünyadaki kara biyolojik çeşitliliğinin yarısından fazlasına konut sahipliği yapan tropikal ormanlar, birebir vakitte global karbonun büyük bir kısmını da toprak altındaki kök sistemlerinde depoluyor. Lakin giderek artan sıcaklıklar ve kuraklıklar, bu ormanların istikrarını tehdit ediyor.
21 Kasım’da New Phytologist mecmuasında yayımlanan çalışmada bilim insanları, tropikal ağaçların uzun müddetli su yoksunluğu karşısında kök davranışlarını inceledi. Colorado Eyalet Üniversitesi’nden ekosistem ekoloğu Daniela Cusack liderliğindeki PARCHED deneyinde, araştırma alanlarının üzeri yarı saydam çatı yapılarıyla kapatıldı ve yağışın yüzde 50 ila yüzde 70’i engellendi. Ayrıyeten, dışarıdan su alımını önlemek için etrafı plastikle çevrilen hendekler kazıldı.
Ekip, köklerdeki değişimi gözlemlemek için üç farklı metot kullandı: yılda dört kere alınan toprak örnekleri, üç ayda bir denetim edilen kök kapanları ve yerin 1,2 metre altına yerleştirilen kameralı akrilik tüpler.
Sonuçlar dikkat cazipti: Yüzeydeki ince köklerin ölçüsü azaldı; bu da su ve besin alımında düşüşe yol açtı. Fakat ağaçlar bu kaybı daha derinlere gerçek yeni ince kökler göndererek telafi etmeye çalıştı. Cusack, “Bu kök büyümesi, karbon ya da biyokütle kaybını telafi edecek seviyede değil” diyerek, bunun yalnızca hidrolik ve fizyolojik fonksiyonları sürdürebilmek için geliştirilen bir hayatta kalma stratejisi olduğunu belirtti.
Aynı vakitte, yüzey köklerinin arbusküler mikoriza mantarlarıyla daha fazla kolonize olduğu gözlemlendi. Bu mantarlar, bitkilerle simbiyotik alaka kurarak su ve besin alımını artırıyor. Bu da kalan köklerin, besine erişimlerini artırmak için mantarlarla işbirliği yaptığı manasına geliyor.
Araştırmaya dahil olmayan fakat tropikal orman kök sistemleri üzerine çalışan Daniela Yaffar, birtakım ağaç cinslerinin aslında kurak şartlara adapte olduğunu fakat bu evrimsel süreçlerin uzun vakit aldığını belirtti. Ona nazaran, daha evvel bu kadar kuraklık yaşamamış bölgelerdeki cinsler, ahenk sağlamak için kâfi vakte sahip olmayabilir.
Çalışmanın baş müellifi, Minnesota Üniversitesi’nden Amanda Cordeiro, araştırmanın bir sonraki adımında kök davranışlarındaki değişimlerin ekosistemde karbon depolama ve bitki sıhhati üzerindeki uzun vadeli tesirlerinin araştırılacağını belirtti.
Cusack ise, beş yıllık bu çalışmanın tropikal ormanların ömrüyle karşılaştırıldığında kısa bir devir olduğuna dikkat çekerek, “Ormanların bu adaptasyonları ne kadar sürdürebileceğini bilmiyoruz” dedi.
