Fransız Ulusal Kollayıcı Arkeolojik Araştırma Enstitüsü (Inrap) bünyesinde çalışan arkeolog Clarisse Couderc önderliğinde yürütülen hafriyatlar, orta çağ kentlerindeki ibadet alanlarının yüzyıllar boyunca nasıl dönüştüğünü gözler önüne seriyor. Kilisenin altındaki hasar, aslında hafriyat çalışmaları başlamadan çok evvel, yerin altında biriken tuz kalıntıları nedeniyle fark edilmişti.
TUZUN TAŞI BİTİRDİĞİ YAVAŞ KİMYASAL SÜREÇ
Kilisenin 18. ve 19. yüzyıllarda tuz deposu olarak kullanılması, binanın yapısal bütünlüğüne ziyan veren sinsi bir süreci başlattı. Toprak ve harç içine yerleşen tuz kalıntıları, 1970’li yıllarda yere döşenen ısıtmalı beton levha nedeniyle sütunların içine hakikat itildi. Nemle birleşen tuzlar, taşın minik gözeneklerinde kristalleşerek katmanlar halinde kopmalara yol açtı.
Modern tamirat takımları, bu pul pul dökülme sıkıntısını çözmek için çalışırken tesadüfen bâtın merdivene ulaştı. Sütunların çökme riski nedeniyle çalışmalar büyük bir ihtiyatla sürdürüldü. Yaklaşık 3 metre derinliğe inilen hafriyatlarda, temelleri sarsmamak ismine hassas aletler kullanıldı ve bu derinlikte geç Orta Çağ’dan kalma tonozlu bir mezar odası keşfedildi.
MEZAR ODALARINDAKİ KATMANLI TARİH
Tonozlu odanın içinde çocuk ve yetişkinlere ilişkin kalıntılar bulunurken, daha sonraki devirlerde yapılan defin süreçleri sırasında eski kemiklerin yer açmak gayesiyle kenara itildiği saptandı. Kazıların daha derin katmanlarında ise 1300’ler ile 1700’ler ortasına tarihlenen, doğu-batı doğrultusunda titizlikle sıralanmış tahta tabutlar ortaya çıktı.
Bu mezarların içinde, ölülerin yanına bırakılmış birkaç madeni para ve iki adet tesbih dışında neredeyse hiçbir şahsî eşyaya rastlanmadı. Stratigrafi yoluyla incelenen toprak katmanları, 1000’li ve 1100’lü yıllarda birebir bölgede daha eski kilise yapılarının bulunduğuna dair güçlü deliller sundu.
MEROWİNGİAN HANEDANI VE ANTİK LAHİTLER
Çalışmaların en dikkat cazip bulgularından biri de duvarların altında sıralanan altı adet taş lahit oldu. Bu lahitlerden ikisinin, Fransa tarihinde kritik bir devir olan 6. ila 8. yüzyıllar ortasındaki birinci Frank hanedanı Merovingian periyoduna ilişkin olduğu belirlendi. Alttaki öbür dört tabutun ise Roma sonrası Geç Antik Çağ özelliklerini taşıdığı görüldü.
Eski sur sınırlarının ve 1000 yılı civarına ilişkin kilise kalıntılarının da gün yüzüne çıkmasıyla, bölgenin yerleşim nizamı netleşmeye başladı. Bilhassa erken Orta Çağ mimarisinin tipik bir örneği olan “balık kılçığı” (opus spicatum) desenli taş personelliği, yapının tarihî derinliğini kanıtlayan bir öteki kıymetli öge olarak kaydedildi.
KUTSAL ALANLARDAKİ SÜREKLİLİK MODELİ
Dijon’daki bu bulgular, Avrupa genelinde görülen kutsal toprakların yine kullanılması modelini destekliyor. İnşaatçıların tıpkı bölgelere geri dönmesinin arkasında, mülkiyetin makul olması ve mevcut temellerin iş gücünden tasarruf sağlaması üzere pratik nedenler yatıyor. Ayrıyeten Hristiyan kiliselerinin eski Roma tapınaklarının yerini alması, dini otoritenin sürekliliğini pekiştiriyor.
Ortaya çıkarılan insan kalıntıları, laboratuvar ortamında yapılacak kemik kimyası tahlilleri ve radyokarbon tarihleme formülleriyle bölge halkının beslenme alışkanlıkları ile göç yolları hakkında yeni bilgiler sunacak. Üç boyutlu taramalarla dijital arşive alınan bu keşifler, Saint Philibert Kilisesi’nin gelecekteki korunma stratejilerine de rehberlik edecek.
