Küresel güç kesiminde 2000’li yılların başından itibaren yaşanan büyük güneş gücü atılımı, beraberinde geri dönüşümü neredeyse imkansız bir etraf problemini getirdi. Pak güç üretimi hedefiyle kurulan sistemler, tamiratı yahut modüllerine ayrılmayı zorlaştıran yapısal dizaynları nedeniyle geleceğin en büyük atık kalemlerinden biri olma riski taşıyor. Onlarca yıllık kuvvetli hava şartlarına dayanması için üretilen bu sistemlerin, miadını doldurduğunda tabiata vereceği ziyan kesimi yeni tahliller aramaya itiyor.
2050 YILINA KADAR ATIK ÖLÇÜSÜ 1000 KAT ARTABİLİR
Lancaster Üniversitesi tarafından yayımlanan aktüel tahliller, sanayinin tasarım standartlarını değiştirmemesi durumunda dünya genelindeki panel atığının 250 milyon tona ulaşabileceğini öngörüyor. Mevcut paneller; cam, plastik ve fotovoltaik hücrelerin çok güçlü yapıştırıcılarla birleştirilmesiyle “tek ve ayrılmaz bir bütün” olarak inşa ediliyor. Bu dayanıklılık odaklı yapı, panellerde meydana gelen küçük bir arızanın bile onarılmasını imkansız kılıyor.
Almanya, Avustralya, Japonya ve ABD üzere gelişmiş pazarlar, kullanım ömrünü tamamlayan panellerin yarattığı etraf yüküyle şimdiden gayret etmeye başladı. Mart 2025 tarihli raporlar, güneş paneli atıklarının 2050 yılına kadar mevcut düzeyinden 1.000 kat daha fazla artacağını gösteriyor. Kesim temsilcileri, yalnızca dijital takip sistemlerinin kâfi olmayacağını, fizikî dizaynın “sökülebilir” formda yine kurgulanması gerektiğini vurguluyor.
15 MİLYAR DOLARLIK PAHA ÇÖPE GİDİYOR
Mevcut geri dönüşüm tekniklerinin kaba parçalama sistemlerine dayanması, panellerin içindeki ekonomik bedeli yüksek madenlerin kaybına yol açıyor. Bir panelin kütlesel olarak çok küçük bir kısmını oluşturmasına karşın, toplam gereç kıymetinin yaklaşık yüzde 40’ını temsil eden gümüş, parçalama süreci sırasında cam ve plastik tozlarıyla karışarak geri kazanılamaz hale geliyor.
Uluslararası Yenilenebilir Enerji Ajansı datalarına nazaran, hakikat söküm ve geri dönüşüm teknikleri uygulanabilirse, 2050 yılına kadar 15 milyar dolarlık bir ekonomik pahanın kurtarılması mümkün görünüyor. Uzmanlar, bu ekonomik kaybın önüne geçilmesi için yüksek sıcaklıklarda çözülebilen “akıllı yapıştırıcılar” ve modüler üretim modellerinin bir an evvel devreye alınması gerektiğini söz ediyor.
DİJİTAL ESER PASAPORTU VE YENİ DÜZENLEMELER
Avrupa Birliği, bu krizin yönetilmesi emeliyle 2027 yılından itibaren kademeli olarak “Dijital Eser Pasaportu” uygulamasını hayata geçirmeyi planlıyor. Bu sistem sayesinde panellerin içeriği, kullanılan gereçler ve söküm prosedürleri hakkında dijital ortamda şeffaf bilgi sağlanacak. Fakat bilim insanları, söküm prosedürleri ne kadar yeterli bilinirse bilinsin, kesimlerin birbirinden ayrılmasını engelleyen fizikî yapıştırıcılar değişmediği sürece bu sorunun çözülemeyeceğine dikkat çekiyor.
Enerji dönüşümünün sürdürülebilirliği için güneş panellerinin hayat döngüsü boyunca “döngüsel ekonomi” modeline uygun hale getirilmesi koşul görünüyor. Aksi takdirde, karbon emisyonunu azaltmak için kurulan milyonlarca panel, 2050 yılına gelindiğinde dünyanın karşılaştığı en büyük endüstriyel kirlilik kaynaklarından biri olarak tarihe geçebilir.
