Son devirde arka arda yaşanan çocuk cinayetleri, yalnızca ferdî cürümleri değil, Türkiye’de hukuk devletinin geldiği noktayı da yine tartışmaya açtı. Birden fazla hadisede hem mağdurun hem de failin çocuk olması, “Bu çocuklar nerede, nasıl korunamadı?” sorusunu daha da yakıcı hale getiriyor.
Son periyotta arka arda yaşanan çocuk cinayetleri, kamuoyunun hafızasında derin izler bırakan Ahmet Minguzzi ve Atlas Çağlayan evraklarıyla birlikte, Türkiye’de çocukların ne kadar muhafazasız bırakıldığını bir sefer daha gözler önüne serdi. Şimdi hayatlarının başında olan çocukların şiddetin gayesi ya da faili haline gelmesi, sadece ferdî hataları değil, hukuk devletinin işleyişini, toplumsal siyasetleri ve cezasızlık algısını da tartışmaya açtı.
Bu cinayetlerde ortak olan nokta, devletin muhafaza sistemlerinin çocuklar için vaktinde ve tesirli biçimde devreye girememesi. “Bu çocuklar öldürülmeden evvel nerede kaybedildi?”, “Sorumluluk sırf faillerde mi, yoksa sistemin tamamında mı?” soruları her geçen gün daha yüksek sesle soruluyor.
“İNFAZ DÜZENLEMELERİ MAFYATİK YAPILARA ALAN AÇIYOR”
Son periyotta peş peşe yaşanan çocuk cinayetleri bize hukuken neyin çöktüğünü gösteriyor?
Hukuk, yalnızca yazılı kurallardan ibaret değildir; yüksek mahkeme kararları ve yerleşik teamüllerle şekillenir. Tüm bunlar Hukuk Devleti’nin temelini oluşturur. Hukuk güvenliğinin olduğu bir ülkede beşerler can ve mal güvenliğinin devlet tarafından korunduğuna inanır, bu inanç toplumsal huzuru sağlar. Yerleşik hukuk nizamı bozulduğunda ise cezasızlık kaçınılmaz hale gelir. Gerisi gerisine çıkarılan infaz düzenlemeleri ve adalet hissini zedeleyen uygulamalar, hukuk devletini geriletirken çeteleşmeye ve mafyatik yapılara alan açıyor. Artan çocuk cinayetleri ve bu cürümlerin faillerinin de birden fazla vakit çocuk olması, caydırıcılığını yitirmiş bir adalet sistemine işaret ediyor.
Bu tablo, hukuksal olduğu kadar ahlaki bir çöküşü de gözler önüne seriyor.
“ÇOCUKLAR ÇETELERİN ÖRTÜLÜ PROPAGANDASINA MARUZ KALIYOR”
Bu çocuklar öldürülmeden evvel sistemin hangi kademesinde korunamadı?
Uluslararası kontratlara ve iç hukuka nazaran 18 yaşından küçük herkes çocuktur. Türkiye, kâğıt üzerinde toplumsal bir hukuk devleti olarak tanımlanır ve bu, vatandaşlarına insanca ömür hakkını sağlama yükümlülüğü getirir. Ağırlaşan ekonomik krizle birlikte temel gereksinimlerin karşılanamaması, çocukları yasadışı yapılara daha açık hale getiriyor. Televizyonlarda ve toplumsal medyada çetelerin örtülü propagandasına maruz kalan çocuklar için bu hayat üslubu cazip hale geliyor. Evinde, okulunda, toplumsal etrafında insanca hayat hakkı karşılanmayan çocuk, kendisine mafya sistemi içinde yer arıyor. Bu durum, aileden başlayıp devletin işleyişine kadar uzanan derin bir sistemsizlik problemidir.
Bir çocuk öldürüldüğünde yalnızca faili mi konuşmalıyız, yoksa ihmali olan kurumları da mı?
Bu olaylarda faillerin de birden fazla vakit çocuk olması, kişisel özelliklerden çok sistemin kendisini sorgulamayı mecburî kılıyor. Hem maktulün hem failin çocuk olduğu bir olay, toplumda derin bir travma yaratır. Bu noktada yalnızca aile değil, aileyi korumakla yükümlü kurumlar da sorgulanmalıdır. Çocuğu okula götüremeyen ya da götürse bile ona “iyi ve faziletli insan olma” şuurunu veremeyen bir eğitim sistemi tartışmaya açıktır. Cürümle tesirli uğraş edilmeyen, cezasızlık algısının yerleştiği bir ülkede çocukların çeteleşmesinden tüm devlet kurumları sorumludur.
Toplumda “çocuk da olsa katil” söylemi yaygın. Hukuk bu lisana neden itiraz ediyor?
Bu itiraz, çocukların cezai sorumluluğuna ait türel düzenlemelerden kaynaklanır. Hukuk, yüzlerce yıllık bir gelişimin eseridir ve Çocuk Hakları da bu sürecin kıymetli bir modülüdür. Hukukta mağdur kadar failin de hakları olduğu kabul edilir. Bu, adil yargılanma hakkının bir gereğidir. Çocuğun algılama ve davranışlarını yönlendirme yeteneği yaşa bağlı olarak kıymetlendirilir ve bu nedenle kademeli cezalandırma temeli benimsenir. Toplumu sarsan olaylarda bu yaklaşım reaksiyon çekebilir; fakat türel ve sosyolojik altyapısı milletlerarası seviyede kabul görmüş esaslı bir pratiktir.
“SUÇA SÜRÜKLENMENİN NEDENİ EKONOMİK VE TOPLUMSAL ÇEVRE”
Bir çocuğun “suça sürüklenmesi” ekseriyetle hangi ihmal zincirinin sonucu?
Suça sürüklenme bazen uzun bir ihmal zincirinin, bazen de zincirin tek bir halkasındaki kopuşun sonucudur. Ailevi, kültürel, ekonomik ve sosyolojik faktörler birlikte değerlendirilmelidir. Küçük yaşlarda aile tesiri baskınken, yaş ilerledikçe ekonomik ve toplumsal etraf belirleyici olur. Bu nedenle her olay kendi içinde başka farklı incelenmelidir.
“CEZALARIN ARTIRILMASI ÇOCUK CİNAYETLERİNİ ÖNLEMEZ”
Her olaydan sonra cezaların artırılması isteniyor. Bu tahlil mü?
Cezaların artırılmasının çocuk cinayetlerini önleyeceğine inanmıyorum. Suça sürüklenen çocuklarda, algılama ve yönlendirme yeteneği aslında sonludur. Bu nedenle ağır cezaların duygusal dünyalarında gerçek bir karşılığı olmaz. Asıl değerli olan, çocukları kabahatten evvel ve sonra rehabilite etmektir. Cezaevlerinde ve önleyici sistemlerde daha tesirli ruhsal ve toplumsal programlar geliştirilmelidir. İnfaz sistemimizin temel sorunu tam da burada yatıyor.
Son yaşanan çocuk cinayetleri önlenebilir miydi?
Evet, önlenebilirdi. Devletin misyonu yalnızca cezalandırmak değil, suça meyilli çocukları erken tespit ederek rehabilite etmektir.
Türkiye’de hataları önlemeye yönelik sosyolojik ve ruhsal altyapı gereğince kurulmuş değil. Çocuklarını koruyamayan bir ülke, geleceğini inşa edemez; çocuk ve bayan cinayetleri de gündemden düşmez.
“SOSYAL HUKUK DEVLETİNİ İNŞA EDİN”
Yetkililere tek cümleyle ne söylersiniz?
Sosyal hukuk devletini inşa edin. Orta sınıfın güçlü olduğu, ekonomik istikrarın sağlandığı ülkelerde çocukları korumak için harikulâde tedbirlere bile gerek kalmaz. Aile gözetici rolünü doğal olarak üstlenir; devlete düşen ise bunu desteklemektir.
