Bugün dünyanın en kurak ve yaşaması en sıkıntı bölgelerinden biri olan Sahra Çölü, binlerce yıl evvel çok farklı bir görünüme sahipti. Yaklaşık 14 bin 800 ile 5 bin 500 yıl evvel yaşanan ve ‘Afrika Nemli Dönemi’ olarak bilinen süreçte Sahra; göllerin, otlakların ve savanların bulunduğu, tarım ve hayvancılığa elverişli, insan yerleşimlerine mesken sahipliği yapan bir bölgeydi. Yeni çalışma da bu ‘Yeşil Sahra’ periyodunda yaşamış bir topluluğa odaklanıyor.
Araştırma, bugünkü Libya’nın güneybatısındaki Takarkori kaya sığınağında bulunan 7 bin yıllık iki mumyanın DNA’sını inceledi.
‘HAYALET POPÜLASYON’
Max Planck Evrimsel Antropoloji Enstitüsü’nden arkeogenetikçi Nada Salem liderliğindeki grup, doğal yollarla korunmuş iki Neolitik bayan çoban mumyasından elde edilen kesimli DNA’yı tahlil etti.
Sahra’nın kurak iklimi genetik malzemenin korunmasını zorlaştırsa da, elde edilen bilgiler antik nüfuslara dair değerli ipuçları sundu.
Bilim insanları, nazaran bu iki bireyin hayalet popülasyon olarak isimlendirilen bir topluluğa mensup olduğunu lisana getirdi.
Bu terim, varlığı bugüne kadar sadece çağdaş insanlarda görülen zayıf genetik izlerden iddia edilen lakin fizikî kalıntıları daha evvel hiç bulunmamış insan kümeleri için kullanılıyor.
KÖKENLERİ BELİRLENDİ
Analizler, Takarkori bireylerinin genetik kökeninin, Sahra-altı Afrika topluluklarından çok erken bir periyotta ayrılmış, bugüne kadar bilinmeyen Kuzey Afrika kökenli bir soy sınırına dayandığını gösteriyor.
Bu ayrışmanın yaklaşık 50 bin yıl evvel gerçekleştiği ve çağdaş insanların Afrika dışına yayılmaya başladığı periyotla örtüştüğü belirtiliyor.
Nature mecmuasında yayımlanan makale ayrıyeten, Takarkori halkının Fas’taki Taforalt Mağarası’nda yaşamış 15 bin yıllık avcı-toplayıcılarla yakın akraba olduğunu ortaya koydu.
Her iki kümenin da Sahra-altı Afrika topluluklarına genetik uzaklığının emsal olması, o devirde Kuzey Afrika ile Sahra-altı Afrika ortasında hudutlu genetik etkileşim yaşandığını düşündürüyor.
BÜYÜK ÖLÇÜDE İZOLE KALMIŞLAR
Çalışmada Neandertal genlerine dair dikkat alımlı sonuçlar da yer aldı. Taforalt insanlarının, Afrika dışındaki çağdaş insanların yaklaşık yarısı kadar Neandertal DNA’sı taşıdığı bilinirken, Takarkori bireylerinde bu oran 10 kat daha düşük çıktı.
Buna karşın Takarkori halkı, tıpkı devirde yaşamış Sahra-altı Afrikalı topluluklara kıyasla daha fazla Neandertal genetik izi barındırıyor.
Araştırmacılar, Takarkori’nin Neandertallerle direkt temasının hudutlu olduğunu, lakin kimi kümelerle dolaylı etkileşim yaşamış olabileceğini belirtiyor.
Ayrıca Levant’tan gelen çiftçilerle hudutlu bir genetik karışıma dair izler de saptandı; bunun dışında topluluğun büyük ölçüde izole kaldığı tabir ediliyor.
UZUN VADELİ YERLEŞİM KURMUŞLAR
Bulgular, Yeşil Sahra devrinde tarım ve hayvancılığın yayılışına dair anlayışı da etkiliyor. Uzun mühlet bu uygulamaların bölgeye büyük insan göçleriyle taşındığı düşünülüyordu.
Ancak Salem ve takımı, çobanlık ve tarımın büyük nüfus hareketlerinden fazla kültürel etkileşim yoluyla yayılmış olabileceğini öne sürüyor.
Takarkori halkının ataları, hayvanların evcilleştirilmesinden evvel yaşamış avcı-toplayıcı bir topluluktan geliyordu.
Buna rağmen çömlekçilik, sepet örme ve ahşap ile kemikten alet üretimi üzere alanlarda gelişmiş hünerlere sahip oldukları ve birebir bölgede uzun vadeli yerleşimler kurdukları anlaşılıyor.
