Forbes 500 taraf\u0131ndan yay\u0131nlanan listede, 5.2 milyar dolarl\u0131k servetiyle T\u00fcrkiye’nin en varl\u0131kl\u0131 i\u015f insan\u0131 olarak g\u00f6sterilen Murat \u00dclker, ferd\u00ee blo\u011funda payla\u015ft\u0131\u011f\u0131 yaz\u0131da \u00dclker \u015firketine y\u00f6neltilen arg\u00fcmanlar\u0131 yan\u0131tlad\u0131. Y\u0131ld\u0131z Holding Y\u00f6netim Kurulu \u00fcyesi Murat \u00dclker, \u015firketleri taraf\u0131ndan \u00fcretilen besinlerin i\u00e7erikleri, tehlikeleri ve ziyanl\u0131 olup olmad\u0131klar\u0131na y\u00f6nelik ayr\u0131nt\u0131l\u0131 bir payla\u015f\u0131mda bulundu.<\/p>\n
‘KAPISINA K\u0130L\u0130T VURUR, P\u0130YASADAN \u00c7EK\u0130L\u0130R\u0130Z’<\/strong><\/p>\n S\u0131kl\u0131kla toplumsal medya arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla kendisine ve \u015firketine y\u00f6neltilen su\u00e7lamalar\u0131 yan\u0131tlayan \u00dclker, \u201cSadece \u015funu belirteyim, insanlar\u0131 hatta \u00e7ocuklar\u0131 zehirlemeye yani o denli diyorlar, ne inanc\u0131m\u0131z, ne ahlak\u0131m\u0131z ne de insanl\u0131\u011f\u0131m\u0131z m\u00fcsaade verir. Bu t\u00fcrl\u00fc kesin bir bilgi olsa o g\u00fcn t\u00fcm i\u015flerimizin kap\u0131s\u0131na kilit vurur, piyasadan \u00e7ekilir, insanlar\u0131n memnunlu\u011fu i\u00e7in gereken neyse onu yapar\u0131z.” tabirlerini kulland\u0131.<\/p>\n ‘KATKI HUSUSLARI KULLANMADAN \u00dcRET\u0130M YAPMAK \u0130MKANSIZ’<\/strong><\/p>\n Murat \u00dclker taraf\u0131ndan payla\u015f\u0131lan yaz\u0131s\u0131n\u0131n dikkat \u00e7eken k\u0131s\u0131mlar\u0131 \u015fu formda:<\/p>\n “Modern besin \u00fcretim \u00f6l\u00e7e\u011fini g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurdu\u011fumuzda, katk\u0131 unsurlar\u0131n\u0131n olmad\u0131\u011f\u0131 bir sistemi hayal etmek neredeyse imkans\u0131zd\u0131r. Katk\u0131 unsurlar\u0131 en temel manada besinlerin raf \u00f6mr\u00fcn\u00fc uzat\u0131r, tatlar\u0131n\u0131 zenginle\u015ftirir ve dokusunu g\u00fczelle\u015ftirir. Tarih\u00ee pencereden bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, toplumun katk\u0131 hususlar\u0131na pek de yabanc\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ke\u015ffetmek m\u00fcmk\u00fcn. Tuzlama ve kurutma \u00fczere kl\u00e2sik usuller, \u00e7ok uzun y\u0131llar boyunca besinlerin korunmas\u0131na ve lezzetinin art\u0131r\u0131lmas\u0131na yard\u0131mc\u0131 olmu\u015ftur. Burada mesela tuz hem korunma hem de lezzet art\u0131rma i\u00e7in en \u00e7ok kullan\u0131lan katk\u0131 hususudur. Pek de g\u00fcnahs\u0131z de\u011fildir; \u00e7ok kullan\u0131m\u0131 toplum s\u0131hhatini g\u00fcn\u00fcm\u00fczde olumsuz etkilemektedir. Keza mesela past\u0131rmada g\u00fcne\u015f kurutmada tesirli olup tuz ve \u00e7emen esirgeyici olarak kullan\u0131l\u0131r.<\/p>\n G\u00fcn\u00fcm\u00fczde katk\u0131 hususlar\u0131n\u0131 do\u011fal ve sentetik olmak \u00fczere iki ana k\u00fcmeye ay\u0131r\u0131yoruz. Do\u011fal kaynaklardan elde edilen hususlar mesela sakarozdan yani pancar \u015fekerinden yap\u0131lan sitrik asit, besin g\u00fcvenli\u011fini sa\u011flamak ve eserlerin \u00f6mr\u00fcn\u00fc uzatmak i\u00e7in kullan\u0131l\u0131rken, kimi sentetik bile\u015fikler (Benzoat E210) de bu hedefle besinlere eklenir. De\u011ferli olan nokta neyin, nerede, ne kadar kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131d\u0131r. Mesela benzoat fazla kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda ziyanl\u0131d\u0131r. Ancak so\u011fuk etlere (\u015fark\u00fcteri eti, f\u00fcme et) esirgeyici olarak eklenmektedir. Kullan\u0131lmad\u0131\u011f\u0131 takdirde riski: eserin \u00f6mr\u00fc ola\u011fan\u00fcst\u00fc k\u0131salmas\u0131 ve bozulmas\u0131 y\u00fcksek m\u00fcmk\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcd\u00fcr ve t\u00fcketen i\u00e7in \u00f6ld\u00fcr\u00fcc\u00fc olur. \u00d6nemli olan kontrold\u00fcr.<\/p>\n Son y\u0131llarda, t\u00fcketicilerin \u201cdo\u011fal\u201d ve \u201corganik\u201d eserlere olan ilgisi artt\u0131. Bu e\u011filim, besin b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn \u00fcretim anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131 de\u011fi\u015ftirmeye ba\u015flad\u0131. Bir\u00e7ok \u00fcretici, \u00fcretim \u00f6l\u00e7e\u011fine ba\u011fl\u0131 olarak, katk\u0131 unsurlar\u0131n\u0131 daha dikkatli kullanmaya ve alternatif form\u00fcller geli\u015ftirmeye y\u00f6neliyor. Fakat katk\u0131 hususlar\u0131n\u0131n b\u00fcsb\u00fct\u00fcn ortadan kalkmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. \u00c7a\u011fda\u015f \u00fcretim s\u00fcre\u00e7lerinin ve \u015fehirleraras\u0131 tedarik zincirlerinin bu hususlara olan muhta\u00e7l\u0131\u011f\u0131 devam edecektir.<\/p>\n G\u0131da Resmi Otoriteleri<\/b><\/p>\n G\u0131da g\u00fcvenli\u011fini sa\u011flamak ve milletleraras\u0131 seviyede standartlar\u0131 uygulamak, global bir uyumu gerektiren, epeyce de\u011ferli bir s\u00fcre\u00e7. EFSA (Avrupa Besin G\u00fcvenli\u011fi Otoritesi) ve FDA (ABD Besin ve \u0130la\u00e7 \u0130daresi) \u00fczere kurulu\u015flar, t\u00fcketicilerin sa\u011fl\u0131kl\u0131 ve inan\u00e7l\u0131 besine eri\u015fimini sa\u011flamak i\u00e7in daima olarak kontroller yapar. T\u00fcrkiye\u2019de bu vazife, Tar\u0131m ve Orman Bakanl\u0131\u011f\u0131 taraf\u0131ndan y\u00fcr\u00fct\u00fcl\u00fcr. Hem mahall\u00ee \u00fcretimi denetler hem de ithal edilen eserlerin inan\u00e7l\u0131 olmas\u0131n\u0131 \u00a0sa\u011flar.<\/p>\n Bu otoriteler besinlerin i\u00e7erdi\u011fi pestisit ve a\u011f\u0131r metal kal\u0131nt\u0131lar\u0131n\u0131n hudutlar\u0131n\u0131, mikrobiyolojik riskleri ve genetik modifikasyonlar \u00fczere bir\u00e7ok alan\u0131 denetler. Besin g\u00fcvenli\u011finin sadece laboratuvar tahlilleri ile sonlu oldu\u011funu sanmak, epey k\u0131s\u0131tlay\u0131c\u0131 olur. Global ticaretin s\u00fcratle artt\u0131\u011f\u0131 g\u00fcn\u00fcm\u00fczde, sahtecili\u011fi, etik olmayan uygulamalar\u0131 ve aldat\u0131c\u0131 etiketleri, taklit \u00fczere bir\u00e7ok emsal hususu da denetim etmek bu otoritelerin vazifesidir.<\/p>\n G\u0131da Kodeksi<\/b><\/p>\n G\u0131da kodeksi, hem ulusal hem de milletleraras\u0131 seviyede besin \u00fcretimini ve ticaretini d\u00fczenleyen kapsaml\u0131 bir kural setidir. Codex Alimentarius \u00fczere milletleraras\u0131 standartlar, \u00fclkeler ortas\u0131nda ticareti kolayla\u015ft\u0131r\u0131rken t\u00fcketici s\u0131hhatini muhafaza emeli ta\u015f\u0131r. Avrupa\u2019da, katk\u0131 hususlar\u0131 \u00e7oklukla \u201ce-numara\u201d bi\u00e7iminde tan\u0131mlan\u0131r. Bu Avrupa Besin G\u00fcvenli\u011fi Otoritesi (EFSA) taraf\u0131ndan onaylanan ve Codex Alimentarius\u2019a uygun olarak belirlenen katk\u0131 unsurlar\u0131n\u0131 tan\u0131mlar. \u00d6rne\u011fin, e-100 numaras\u0131, makul bir renklendiriciyi tabir eder, katk\u0131 hususlar\u0131n\u0131n Avrupa\u2019daki standartlara uygunlu\u011funu g\u00f6sterir. T\u00fcrkiye\u2019de de misal formda katk\u0131 hususlar\u0131 d\u00fczenlenmi\u015f olmakla birlikte, kullan\u0131lan s\u0131n\u0131flama farkl\u0131 olabilir, lakin genel ama\u00e7, t\u00fcketici s\u0131hhatini korumakt\u0131r. Bu alandaki t\u00fcm \u00e7al\u0131\u015fmalar Tar\u0131m ve Orman Bakanl\u0131\u011f\u0131 taraf\u0131ndan denetlenir.<\/p>\n Kodeks s\u0131rf teknik bir rehber de\u011fil, t\u0131pk\u0131 vakitte t\u00fcketicilerin yanl\u0131\u015fs\u0131z bilgilendirilmesini sa\u011flayan bir sistemdir. \u00d6rne\u011fin, bir eserin \u201cglutensiz\u201d olarak etiketlenebilmesi i\u00e7in, gluten i\u00e7eri\u011finin muhakkak bir hududun alt\u0131nda olmas\u0131 gerekir. Bu cins d\u00fczenlemeler besin hassasiyeti olan bireyler i\u00e7in inan\u00e7l\u0131 t\u00fcketim imkan\u0131 sunar, \u00fcreticilerin i\u00e7eri\u011finin \u015feffaf bir halde herkes taraf\u0131ndan bilinmesini sa\u011flar, sistemi ge\u00e7erli, emniyetli ve s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir k\u0131lar. Bug\u00fcn, g\u00fcn\u00fcm\u00fcz besin sisteminin tan\u0131nan kavramlar\u0131n\u0131, ne manaya geldiklerini ve nas\u0131l i\u015flediklerini biliyoruz. Lakin bu kavramlar\u0131n hayat\u0131m\u0131za nas\u0131l girdi\u011fini ve neden var olduklar\u0131n\u0131 daha net bir halde anlayabilmek i\u00e7in, besin kavram\u0131n\u0131n ve sanayisinin geli\u015fimini derinlemesine incelemek gerek.<\/p>\n G\u0131dan\u0131n Tarihi Ba\u011flam\u0131 ve Geli\u015fimi<\/b><\/p>\n \u0130nsanl\u0131k tarihinin en temel gereksinimlerinden biri olan besin, biyolojik bir mecburilik oldu\u011fu kadar toplumsal hayat\u0131n da d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcnde tayin edici bir g\u00fc\u00e7 olmu\u015ftur. Besin gereksinimimizin giderilmesi i\u00e7in var edilen sistemlerin tarihi geli\u015fimi, avc\u0131-toplay\u0131c\u0131 toplumlar\u0131n tabiatla kurdu\u011fu ba\u011fdan, g\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u00fcn karma\u015f\u0131k end\u00fcstriyel \u00fcretim s\u00fcre\u00e7lerine kadar uzan\u0131r. Tarihin birinci devirlerinde be\u015ferler, etraflar\u0131ndaki do\u011fal kaynaklardan faydalanarak hayatta kalmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131. Avc\u0131l\u0131k ve toplay\u0131c\u0131l\u0131k olarak isimlendirilen bu periyotta, insan tabiat\u0131n sundu\u011fu her \u015feyi k\u0131ymetlendirdi. Yabani meyveler, k\u00f6k bitkileri ve av hayvanlar\u0131\u2026<\/p>\n Ancak be\u015ferler do\u011fay\u0131 tan\u0131d\u0131k\u00e7a, ona tesir ederek faydalanmay\u0131 \u00f6\u011frendiler, \u00f6ng\u00f6r\u00fclebilir, tertipli bir hayat ya\u015famaya ba\u015flad\u0131lar; art\u0131k hayat\u0131n bir tad\u0131 vard\u0131. \u201cAman a\u011fz\u0131m\u0131z\u0131n tad\u0131 bozulmas\u0131n\u201c tabiri galiba bu bi\u00e7imde lisan\u0131m\u0131za yerle\u015fti. Yerle\u015fik \u00f6m\u00fcrle birlikte tar\u0131m ve hayvanc\u0131l\u0131k, insanlar\u0131n beslenmelerinin temeli oldu ve ellerindeki mahsul fazlas\u0131n\u0131 trampa ederek beslenmelerini \u00e7e\u015fitlendirdiler yahut yeni \u00f6ng\u00f6rd\u00fckleri muhta\u00e7l\u0131klar\u0131n\u0131 giderdiler. Bu insanl\u0131k tarihindeki b\u00fcy\u00fck k\u0131r\u0131lma noktalar\u0131ndan biridir. Vakitle teknolojik ve bilimsel geli\u015fmeler, besin \u00fcretimini ve sistemlerini daha verimli hale getirdi. 18. ve 19. y\u00fczy\u0131llarda tar\u0131m tekniklerinin geli\u015fmesi, tarlalarda buharl\u0131 makinelerin kullan\u0131lmaya ba\u015flamas\u0131 ve g\u00fcbreleme usullerinin ke\u015ffi, \u00fcretim kapasitesini art\u0131rd\u0131. Bu halde refah artt\u0131. N\u00fcfus art\u0131\u015f\u0131 ve \u00e7evresel problemler \u00fczere \u00e7e\u015fitli sorunlar ortaya \u00e7\u0131kt\u0131.<\/p>\n Malthus\u2019un Teorisi ve Ta\u015f\u0131ma Kapasitesi<\/b><\/p>\n Thomas Malthus, bu devirde besin \u00fcretiminin n\u00fcfus art\u0131\u015f\u0131n\u0131 desteklemekte yetersiz kalabilece\u011fine dikkat \u00e7ekerek, s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilirlik tart\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 ba\u015flatt\u0131. Besin \u00fcretimi, insanl\u0131k tarihinin her devrinde n\u00fcfus art\u0131\u015f\u0131yla direkt alakal\u0131 bir sorun olmu\u015ftur. 18. y\u00fczy\u0131lda Thomas Malthus\u2019un ortaya att\u0131\u011f\u0131 teoriler, bu ba\u011flant\u0131ya yeni bir boyut getirdi. Malthus, insan n\u00fcfusunun geometrik bir s\u00fcratle artaca\u011f\u0131n\u0131, besin \u00fcretiminin ise aritmetik bir s\u00fcratle ilerleyece\u011fini \u00f6ne s\u00fcrerek ta\u015f\u0131ma kapasitesi kavram\u0131n\u0131 g\u00fcndeme ta\u015f\u0131d\u0131. Yani, o periyodun imkanlar\u0131 do\u011frultusunda i\u015flenen do\u011fal kaynaklar\u0131n makul bir sonu vard\u0131. Bu hudut, \u201cta\u015f\u0131ma kapasitesi\u201d olarak adland\u0131r\u0131yordu. Bu kapasite a\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda ise k\u0131tl\u0131k, sava\u015f ve hastal\u0131k \u00fczere \u00e7e\u015fitli kasvetler ba\u015f g\u00f6sterecekti.<\/p>\n Malthus\u2019un fikirleri o devirde b\u00fcy\u00fck yank\u0131 uyand\u0131rsa da, Malthus\u2019un \u00f6ng\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc felaket senaryolar\u0131 ger\u00e7ekle\u015fmedi. Uygarl\u0131k tarihimizde ger\u00e7ekle\u015fen ihtilal niteli\u011finde teknolojik ve bilimsel geli\u015fmeler ile tar\u0131mda rand\u0131man muazzam artt\u0131. Yeni mekanize tar\u0131m yollar\u0131, y\u00fcksek verimli tohum \u00e7e\u015fitleri ve \u00e7a\u011fda\u015f sulama teknikleri, kimyasal g\u00fcbrelerin ve pestisitlerin yayg\u0131n kullan\u0131m\u0131 \u00fcretim \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fcn\u00fc ve rand\u0131man\u0131 y\u00fckselterek, kapasiteyi \u00e7ok artt\u0131rd\u0131.<\/p>\n Tabii bu geli\u015fmeler, beraberinde \u00e7evresel ve etik s\u0131k\u0131nt\u0131lar getirdi. Y\u00fcksek verimli tar\u0131m prosed\u00fcrleri, topra\u011f\u0131n uzun vadeli verimlili\u011fini tehdit ederken, su kaynaklar\u0131n\u0131n ve biyo\u00e7e\u015fitlili\u011fin azalmas\u0131na yol a\u00e7t\u0131. Sorunlar\u0131n sebebi bu yeni teknolojik ve bilimsel usullerin kullan\u0131m\u0131ndaki yanl\u0131\u015f uygulamalar oldu. K\u00fc\u00e7\u00fck \u00f6l\u00e7ekli \u00e7ift\u00e7iler d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcme ahenk sa\u011flayamad\u0131. D\u00fcnyada tar\u0131m sanayile\u015fti. Maden, g\u00fc\u00e7te (petrol) oldu\u011fu \u00fczere zira\u00ee \u00fcretimde de \u201cyedi k\u0131z karde\u015fler\u201d karar s\u00fcrer oldu (**), e\u015fitsizlikler derinle\u015fti. Bug\u00fcn Malthus\u2019un teorisi \u00fczerinde d\u00fc\u015f\u00fcnecek olursak, bahis yaln\u0131zca n\u00fcfus ve besin \u00fcretimi ortas\u0131ndaki istikrar de\u011fil; t\u0131pk\u0131 vakitte \u00e7evresel s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilirlik, toplumsal adalet ve etik bir perspektifin de dahil edilmesi gereken bir uygarl\u0131k problemidir.<\/p>\n G\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u00fcn muvaffakiyet kriteri, besin alan\u0131nda kullan\u0131lan teknolojileri ve kullan\u0131m pratiklerini yaln\u0131zca etraf de\u011fil, s\u0131hhat ve toplumsal hayatta olumsuz tesir yaratmayacak formda tasarlamak ve uygulamak olmal\u0131d\u0131r. Mesela zira\u00ee s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilirlik i\u00e7in ak\u0131ll\u0131 teknolojiler, dikey tar\u0131m ve laboratuvar ortam\u0131nda \u00fcretilen besinler \u00fczere yenilik\u00e7i tahlilleri bu \u00e7er\u00e7eve i\u00e7inde pahaland\u0131rmak yararl\u0131 olacakt\u0131r.<\/p>\n G\u0131da Sanayisinin Geli\u015fimi<\/b><\/p>\n G\u0131dan\u0131n tek i\u015flevinin s\u0131rf kar\u0131n doyurmak olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, toplumlar\u0131n \u00f6m\u00fcr bi\u00e7imlerini ve k\u00fclt\u00fcrlerini \u015fekillendiren ana etkenlerden biri oldu\u011funu s\u00f6ylemi\u015ftik, san\u0131r\u0131m hemfikiriz. End\u00fcstriyel \u0130htilal olarak isimlendirdi\u011fimiz devir ise, besinin tam manas\u0131yla memleketler aras\u0131 ticaret sistemine entegre olmas\u0131n\u0131 sa\u011flad\u0131. \u00dcretim metotlar\u0131, zira\u00ee alanlardan fabrikalara yanl\u0131\u015fs\u0131z s\u00fcratle evrildi ve bu de\u011fi\u015fim, b\u00f6lgesel\/ulusal iktisatlar\u0131n oldu\u011fu kadar, milletleraras\u0131 ticaretin de merkezine yerle\u015fti.<\/p>\n End\u00fcstriyel ihtilal \u00f6ncesinde, be\u015ferler \u00e7o\u011funlukla besinlerini yerelden temin ederdi. Zira\u00ee \u00fcretime dayal\u0131 ve el i\u015f\u00e7ili\u011fiyle haz\u0131rlanan eserler, \u00e7o\u011funlukla yak\u0131n etrafta t\u00fcketilirdi. Sanayide ihtilalin tar\u0131m ve besin imalat\u0131na tesiriyle esasl\u0131 bir de\u011fi\u015fim oldu. Art\u0131k kahve \u00fczere bir b\u00f6lgeye mahsus tar\u0131m eseri t\u00fcm d\u00fcnyada i\u015flenebilirken soya, palm \u00fczere ya\u011f \u00fcretimi d\u00fcnyan\u0131n birtak\u0131m b\u00f6lgelerine m\u00fcnhas\u0131r oldu. Kara, deniz ve demiryollar\u0131 hatta hava yollar\u0131 ile besin eserleri, k\u0131talararas\u0131 seyahatler yapar oldu.<\/p>\n Bu devirde raf \u00f6mr\u00fcn\u00fc uzatmaya y\u00f6nelik bir\u00e7ok form\u00fcl geli\u015ftirildi. Louis Pasteur\u2019\u00fcn geli\u015ftirdi\u011fi past\u00f6rizasyon tekni\u011fi ve sonra ke\u015ffedilen iklimlendirme besin g\u00fcvenli\u011finde yeni bir ihtilal yaratt\u0131. Klasik tuzlama, t\u00fcts\u00fcleme teknikleri, yerini past\u00f6rizasyon, konserve ve daha sonra donuk besin \u00fcretimi \u00fczere bilimsel ve teknik sistemlere b\u0131rakt\u0131. Al\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015f hijyenik \u00fcretim teknikleri, mikrobiyolojik y\u00fck\u00fcn denetimi ve pakl\u0131k unsurlar\u0131 ve tekniklerinin ke\u015ffinin tesiri de ola\u011fan\u00fcst\u00fc b\u00fcy\u00fck oldu. Bu geli\u015fmeler besin alan\u0131ndaki s\u0131hhat risklerini azaltman\u0131n yan\u0131 s\u0131ra, eserlerin lezzetlerinin korunarak daha uzun m\u00fcddet saklanmas\u0131n\u0131 sa\u011flayarak ticaretin ve t\u00fcketim al\u0131\u015fkanl\u0131klar\u0131n\u0131n d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcnde kilit bir rol oynad\u0131.<\/p>\n G\u0131da sanayisinin \u00e7a\u011fda\u015f devrinde b\u00fcy\u00fck tesir b\u0131rakan bir ba\u015fka k\u0131ymetli geli\u015fme ise, katk\u0131 hususlar\u0131n\u0131n kullan\u0131m\u0131n\u0131n yayg\u0131nla\u015fmas\u0131yd\u0131. Tek ba\u015f\u0131na besin olarak t\u00fcketilmeyen, besleyici pahas\u0131 olan yahut olmayan, \u00fcretim, s\u00fcrece \u00fczere kademelerde muhafaza, stabilize etme \u00fczere gayelerle besine ek edilen, direkt ya da dolayl\u0131 olarak o besinin bile\u015feni haline gelen, unsurlara besin katk\u0131 hususlar\u0131 denir. Besinlerin lezzetini, dokusunu ve dayan\u0131kl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 art\u0131ran bu unsurlar, birebir vakitte \u00fcretim s\u00fcre\u00e7lerini de daha verimli hale getiriyordu. Nat\u00fcrel mevzu i\u015fin i\u00e7ine bir \u015fey \u201ckatmak\u201d olunca, katk\u0131 hususlar\u0131na y\u00f6nelik alg\u0131lar tarih boyunca de\u011fi\u015fiklik g\u00f6sterdi. Bu hususlar\u0131n s\u0131hhat \u00fczerindeki tesirleri ve g\u00fcvenli\u011fi konusundaki tart\u0131\u015fmalar, hala \u00e7a\u011f\u0131m\u0131z\u0131n en \u00e7ok tart\u0131\u015f\u0131lan g\u00fcndem unsurlar\u0131ndan birini olu\u015fturuyor.<\/p>\n Bu nedenle, katk\u0131 hususlar\u0131n\u0131n kullan\u0131m\u0131 memleketler aras\u0131 standartlarla s\u0131k\u0131 bir formda d\u00fczenleniyor. T\u00fcketicilerin son y\u0131llarda do\u011fal ve organik eserlere y\u00f6nelmesinin, bu alandaki \u00fcretim ve t\u00fcketim anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131 \u00a0d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc de bir ger\u00e7ek. \u0130\u015flenmemi\u015f yahut daha az s\u00fcre\u00e7 g\u00f6rm\u00fc\u015f eserlere olan talep artarken, b\u00f6l\u00fcm t\u00fcketicinin beklentisine cevap vermeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. Bir kere daha belirtmekte yarar g\u00f6r\u00fcyorum, \u00e7a\u011fda\u015f tedarik zincirlerinin s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilirli\u011fi a\u00e7\u0131s\u0131ndan katk\u0131 unsurlar\u0131ndan b\u00fcsb\u00fct\u00fcn vazge\u00e7menin m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fcyorum; fakat alternatifler \u00fczerinde mesai harcaman\u0131n bedelini de yads\u0131m\u0131yorum. Geli\u015fmenin en temel \u00f6n \u015fart\u0131 var olanla yetinmemektir.<\/p>\n \u0130nsan\u0131n Besin ile \u0130lgisi ve Yeme Davran\u0131\u015f\u0131<\/b><\/p>\n \u015eimdi t\u00fcketicimizin g\u00f6z\u00fcnden besine bakal\u0131m. \u0130nsan\u0131n yeme davran\u0131\u015f\u0131, v\u00fccudun muhta\u00e7l\u0131klar\u0131, hisler ve toplumsal al\u0131\u015fkanl\u0131klar\u0131n bir ortaya geldi\u011fi karma\u015f\u0131k bir sistem. A\u00e7l\u0131k hissi, bedenin g\u00fc\u00e7 gereksinimini beyne iletti\u011fi bir sinyalle ba\u015flar, fakat bu yaln\u0131zca fizyolojik temelli bir gereksinim de\u011fildir. Yemek yeme davran\u0131\u015f\u0131 birebir vakitte ruh halimiz, toplumsal etraf\u0131m\u0131z ve k\u00fclt\u00fcrel normlar\u0131m\u0131z taraf\u0131ndan \u015fekillenir. G\u00fcce gereksinim duydu\u011fumuzda midemiz, a\u00e7l\u0131k hormonu ghrelini salg\u0131lar ve beynimize sinyal g\u00f6nderir. Bu biyolojik sistem, \u201cyemek\u201d aksiyonunu ba\u015flat\u0131r. Fakat a\u00e7l\u0131k hissinin yan\u0131 s\u0131ra, tok kalmak durumu bir \u00f6b\u00fcr biyolojik s\u00fcre\u00e7tir. Tok hissetmemizi sa\u011flayan leptin ve ins\u00fclin hormonlar\u0131n\u0131n istikrar\u0131 bozuldu\u011funda, gereksinimden fazlas\u0131n\u0131 t\u00fcketmek ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz hale gelir. Bu durum, yaln\u0131zca biyolojik bir s\u0131k\u0131nt\u0131 olmakla kalmaz, birebir vakitte duygusal ve ruhsal boyutlar\u0131 da i\u00e7erir. Yemekle olan ba\u011f\u0131m\u0131z\u0131n biyolojiden \u00e7ok daha \u00f6teye ge\u00e7ip karma\u015f\u0131kla\u015fmaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 noktada, hisler devreye girer. (Hangi hususta bu t\u00fcrl\u00fc de\u011fil ki esasen?:-)) Neredeyse hepimiz hayat\u0131m\u0131zda gerilimli ya da \u00fczg\u00fcn hissederken kendimizi \u00e7ikolata, dondurma, cips \u00fczere \u015feyler yerken bulmad\u0131k? Bu cins yiyecekler, beynimizin \u00f6d\u00fcl d\u00fczene\u011fini harekete ge\u00e7irir ve k\u0131sa m\u00fcddetli keyif veren bir dopamin patlamas\u0131na neden olur. Bu birtak\u0131m yiyecekleri \u00e7ok \u00f6l\u00e7\u00fcde t\u00fcketmeye neden olabilir ve vakitle denetimsiz bir yeme al\u0131\u015fkanl\u0131\u011f\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015febilir. Tam ayk\u0131r\u0131s\u0131 olarak, toplumsal medyada payla\u015f\u0131lan idealize edilmi\u015f v\u00fccut imajlar\u0131 ve k\u00fclt\u00fcrel normlar da besin t\u00fcketmemeye yahut t\u00fcketilen g\u0131day\u0131 kas\u0131tl\u0131 olarak istifra etme davran\u0131\u015f\u0131na (Bulimia) kadar giden problemlere sebep olabilir. Hislerin yemekle bulu\u015ftu\u011fu bu hassas noktada, v\u00fccut alg\u0131m\u0131z ve d\u0131\u015f d\u00fcnyan\u0131n yaratt\u0131\u011f\u0131, kimi vakit dayatt\u0131\u011f\u0131 \u00fclk\u00fcler de yemek tercihlerimizi tesirler. \u0130nce v\u00fccut normlar\u0131n\u0131n hakim oldu\u011fu g\u00fcn\u00fcm\u00fcz d\u00fcnyas\u0131nda, yemek bir muhta\u00e7l\u0131k olmaktan \u00e7\u0131k\u0131p, \u201cyemek yememek\u201d gayretine d\u00f6n\u00fc\u015febilir.<\/p>\n Yemek hareketini yaln\u0131zca ferd\u00ee boyuta indirgemek, toplumsal boyutunun ihmaline neden olur. Bir\u00e7ok k\u00fclt\u00fcrde birlikte bir ortaya gelip yemek yenilmez; sofrada bulu\u015fulur. Mesela yemek davetleri yahut k\u0131ymetli bir mevzuyu g\u00f6r\u00fc\u015fmek i\u00e7in yemekte bulu\u015fmak s\u0131k\u00e7a yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z \u015feylerdir. Yap\u0131lmak istenilen yaln\u0131zca yemek de\u011fil; birlikte vakit ge\u00e7irmek, k\u0131ssalar payla\u015fmak ve ba\u011flar\u0131 g\u00fc\u00e7lendirmektir. Buradan bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda besinin fizik\u00ee ve ka\u00e7\u0131n\u0131lamaz bir ihtiya\u00e7 olmas\u0131n\u0131n yan\u0131 s\u0131ra, birebir vakitte toplumsal ba\u011flant\u0131lar\u0131n temelini olu\u015fturdu\u011funu ke\u015ffedebiliriz. K\u00fclt\u00fcr\u00fcm\u00fczdeki aile sofralar\u0131, dost meclisleri, d\u00fc\u011f\u00fcnler, bayramlar ve toplu yemekler bunun somut \u00f6rnekleridir. Ola\u011fan bu noktada \u00e7a\u011fda\u015f \u00f6mr\u00fcn surat\u0131 ve yo\u011funlu\u011fu sebebiyle giderek pop\u00fclerle\u015fen \u201c\u00e7abuk yemek\u201d yani \u201cfast food\u201dun toplumsal rit\u00fcellerimizi de\u011fi\u015ftiren tesirini de g\u00f6rmezden gelmemek gerekiyor. Bu d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm, yemek al\u0131\u015fkanl\u0131klar\u0131m\u0131z\u0131 daha pratik ve ferd\u00ee hale getirirken, t\u0131pk\u0131 vakitte toplumsal etkile\u015fimi ve payla\u015fma formlar\u0131m\u0131z\u0131 de tekrar tan\u0131ml\u0131yor.<\/p>\n Yemek, bireylerin kimli\u011fini ve \u00f6m\u00fcr \u015fekillerini tabir etmeleri i\u00e7in bir ara\u00e7t\u0131r. Kimi topluluklarda makul yiyecekler kutsal kabul edilirken, ba\u015fkalar\u0131 yasaklanabilir helal, ko\u015fer, vejetaryen \u00fczere. Bunlar inan\u00e7lar ve pahalar yani kimlikle ilgilidir. \u00d6te yandan, ekonomik \u015fartlar yemekle olan ilgimize taraf verir. D\u00fc\u015f\u00fck gelir k\u00fcmelerinde ucuz, y\u00fcksek kalorili besinler yayg\u0131nken; daha y\u00fcksek gelir k\u00fcmeleri, organik ve sa\u011fl\u0131kl\u0131 eserlere y\u00f6nelmek e\u011filimindedir. Ola\u011fan bu ayr\u0131m, daha geni\u015f toplumsal ve ekonomik e\u015fitsizliklerle de irtibatl\u0131d\u0131r. \u00d6zetle yemekle olan ba\u011f\u0131m\u0131z, yaln\u0131zca biyolojik bir gereklilik olmaktan \u00e7ok, kimlik, toplum ve k\u00fclt\u00fcrle etkile\u015fimimizin \u015fekillendirdi\u011fi \u00e7ok katmanl\u0131 bir s\u00fcre\u00e7tir. Bu y\u00fczden yemek davran\u0131\u015f\u0131m\u0131z ne yedi\u011fimiz kadar neden ve nas\u0131l yedi\u011fimize ba\u011fl\u0131d\u0131r.<\/p>\n G\u0131da Sistemlerinin \u015eekillenmesi<\/b><\/p>\n G\u0131da, bilim, teknoloji ve sanayinin kesi\u015fim noktas\u0131nda daima d\u00f6n\u00fc\u015fen bir sistem. Bu sistemin bug\u00fcnk\u00fc haline gelmesinde, bilimin katk\u0131lar\u0131 ve end\u00fcstriyel s\u00fcre\u00e7lerin tesiri yads\u0131namaz. \u0130nsanl\u0131k, tarih boyunca daha verimli \u00fcretim prosed\u00fcrleri geli\u015ftirme u\u011fra\u015f\u0131nda olmu\u015ftur ve bilim bu s\u00fcre\u00e7te her vakit yol g\u00f6sterici bir rol \u00fcstlenmi\u015ftir. Bilimin besin \u00fczerindeki tesirleri, tar\u0131mdan ba\u015flayarak besin s\u00fcrece teknolojilerine kadar geni\u015f bir yelpazeyi kaps\u0131yor. Geneti\u011fi de\u011fi\u015ftirilmi\u015f organizmalar (GDO\u2019lar), hidroponik tar\u0131m \u00fczere yenilik\u00e7i usuller, zira\u00ee \u00fcretimde daha az kaynakla daha fazla rand\u0131man al\u0131nmas\u0131n\u0131 sa\u011fl\u0131yor. Laboratuvar ortam\u0131nda \u00fcretilen et \u00fczere geli\u015fmeler, hem olumsuz \u00e7evresel tesirleri azaltma hem de artan n\u00fcfusun besin talebini kar\u015f\u0131lamada yeni imkanlar sunuyor. Bilim sayesinde insan s\u0131hhatini ve besin g\u00fcvenli\u011fini en \u00f6n planda tutarak, s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir \u00fcretimi ve tedari\u011fi sa\u011flayabiliyoruz. Ge\u00e7mi\u015f periyotlarda ya\u015fanan k\u0131tl\u0131klar\u0131 ve besine ula\u015fma zorlu\u011funu de\u011ferlendirdi\u011fimizde art\u0131k ne kadar k\u0131ymetli imkanlara sahip oldu\u011fumuzu anlayabiliyoruz. End\u00fcstriyel s\u00fcre\u00e7ler hem eserlerin raf \u00f6mr\u00fcn\u00fc uzat\u0131yor hem de t\u00fcketici taleplerine daha s\u00fcratli kar\u015f\u0131l\u0131k verilmesini sa\u011fl\u0131yor. Bu teknolojiler toplumlar\u0131n t\u00fcketim al\u0131\u015fkanl\u0131klar\u0131n\u0131 da etkileyebilmektedir. \u0130\u015flenmi\u015f besinler, s\u00fcratle de\u011fi\u015fen \u00f6m\u00fcr bi\u00e7imimize uygun bir tahlil sunuyor, lakin birebir vakitte sa\u011fl\u0131kl\u0131 beslenme ve s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilirlik a\u00e7\u0131s\u0131ndan tart\u0131\u015f\u0131l\u0131yor. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde besin sistemlerinin \u015fekillenmesinde globalle\u015fmenin tesiri \u00e7ok besbellidir. Global tedarik zincirleri sayesinde, mevsimi d\u0131\u015f\u0131nda meyve ve sebzelere ula\u015fabiliyoruz. Fakat bu kolayl\u0131klar karbon ayak izi, besin g\u00fcvenli\u011fi ve mahall\u00ee \u00fcretimin zay\u0131flamas\u0131 \u00fczere kayg\u0131lar\u0131 beraberinde getiriyor. S\u00fcrecin ne kadar karma\u015f\u0131k oldu\u011funu anlamak isteyen okuyucular\u0131m, kahvenin toplanmas\u0131ndan fincana kadar izledi\u011fi yolu ara\u015ft\u0131rabilirler.<\/p>\n Ultra \u0130\u015flenmi\u015f Besinler ve \u0130nsan<\/b><\/p>\n Bu k\u0131s\u0131mda mevzuyu \u201cinsan\u201d perspektifi \u00fczerinden inceleyece\u011fiz. Ultra \u0130\u015flenmi\u015f Besin bilimsel ve teknolojik bir terim de\u011fildir. Uydurulmu\u015f ve korkutucu bir tabirdir. Neyi havi oldu\u011fu ve nereye kadar uzand\u0131\u011f\u0131 a\u015fik\u00e2r de\u011fildir. \u0130\u00e7inde ge\u00e7en \u201cUltra\u201d s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fc \u201ci\u015flenmi\u015f\u201d s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fc ile birle\u015fince korkutmak isteyenin elinde hayli korkutucu bir araca d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcyor. \u00a0Bu tarif NOVA diye bilinen bir besin s\u0131n\u0131fland\u0131rma sisteminden gelmektedir ve sadece i\u015flendi ya da ultra, ne kastediliyorsa i\u015flendi diye s\u0131hhate ziyanl\u0131 olmaz. Besin yaln\u0131zca \u2018i\u015flenmi\u015f\u2019 oldu\u011fu i\u00e7in sa\u011fl\u0131kl\u0131 ya da s\u0131hhatsiz de\u011fildir. Besin s\u00fcrece \u00fczerine kapsaml\u0131 bir tart\u0131\u015fma, genel ge\u00e7er net tariflere sahip spesifik bir terminoloji gerektirir. Besin i\u015flemenin ehemmiyetinin hakikat bir bi\u00e7imde anla\u015f\u0131lmas\u0131 i\u00e7in, s\u00fcrece tiplerinin ortas\u0131nda ayr\u0131m yapan NOVA \u00fczere bir s\u0131n\u0131fland\u0131rmaya gerek duyulmaktad\u0131r (***).<\/p>\n Son y\u0131llarda toplumsal medyan\u0131n da tesiriyle \u00fczerinde tart\u0131\u015fman\u0131n tan\u0131nan oldu\u011fu ultra i\u015flenmi\u015f besinlerin \u00fcretim s\u00fcreci, 20. y\u00fczy\u0131l son \u00e7eyre\u011finden bug\u00fcn 21. y\u00fczy\u0131l birinci \u00e7eyre\u011fine kl\u00e2sik s\u00fcrece sistemlerinden farkl\u0131 bir \u00fcretim s\u00fcrecine tabi tutulur, yani art\u0131k fabrikalarda i\u015flenmektedir besinlerimiz. Bu besinler, besin pahas\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan ba\u015fkalar\u0131na k\u0131yasla daha mahrum olabiliyor ve \u00e7oklukla t\u00fcketici i\u00e7in daha cazip hale getirilmesi i\u00e7in aroma ve boyar unsur \u00fczere \u00e7e\u015fitli i\u00e7erikler eklenir. End\u00fcstriyel \u00fcretim s\u00fcre\u00e7lerinde tabiatta bulunmayan kimyasal bile\u015fikler, yapay tatland\u0131r\u0131c\u0131lar, koruyucular ve koku vericiler kullan\u0131l\u0131r. Ultra i\u015flenmi\u015f besinler, i\u00e7erik ve besin k\u0131ymeti bak\u0131m\u0131ndan kl\u00e2sik ve do\u011fal besinlerden farkl\u0131d\u0131r, hatta tabiatta bulunmaz. Lakin g\u00fcn\u00fcm\u00fczde t\u00fcketimin bir\u00e7oklar\u0131n\u0131 te\u015fkil ederler ve t\u00fcketici tercihi de bu taraftad\u0131r. Bu besinlerin tipik \u00f6rnekleri ortas\u0131nda haz\u0131r yemekler, \u015fekerli i\u00e7ecekler, cipsler, bisk\u00fcviler, \u00e7ikolata, i\u015flenmi\u015f etler vb bulunmaktad\u0131r. Taze meyve ve sebzelerden, do\u011fal ya\u011flardan ya da tam tah\u0131llardan \u00e7ok, bu besinler \u00e7oklukla rafine \u015feker yahut tatland\u0131r\u0131c\u0131, beyaz un, hami unsurlar ve sentetik aromalarla \u00fcretilir. T\u00fcm bu s\u00fcrece s\u00fcre\u00e7leri temelde besinlerin raf \u00f6mr\u00fcn\u00fc uzatmay\u0131 emeller, b\u00f6ylelikle nefasetini kaybetmeden size ula\u015fabilirler. Lakin bu s\u00fcre\u00e7te besin k\u0131ymetleri azalabilir.<\/p>\n Peki, neden bu t\u0131p besinler bu kadar \u00e7ok t\u00fcketiliyor?<\/b><\/p>\n Uzmanlar bu sorunun yan\u0131t\u0131n\u0131n, s\u0131rf eserlerin pratikli\u011fi ve ekonomik olmas\u0131nda yatmad\u0131\u011f\u0131n\u0131; t\u0131pk\u0131 vakitte beynimiz ve d\u00fc\u015f\u00fcnme sistemimiz ile ba\u011fl\u0131 oldu\u011funun alt\u0131n\u0131 \u00e7iziyor. \u00c7a\u011fda\u015f hayat\u0131n s\u00fcratli temposu, insan\u0131n pratiklik ve somut yarar aray\u0131\u015f\u0131 mesela d\u00fc\u015f\u00fck fiyat, ultra i\u015flenmi\u015f besinlerin g\u00fcnl\u00fck hayat\u0131m\u0131za entegre olmas\u0131n\u0131 kolayla\u015ft\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r. Lakin bu besinlerin i\u00e7erikleri ve uzun m\u00fcddetli kullan\u0131m tesirleri konusunda fark\u0131ndal\u0131k artmaya ba\u015flad\u0131. Y\u00fcksek \u00f6l\u00e7\u00fcde \u015feker, tuz ve doymu\u015f ya\u011f i\u00e7eren bu besinlerin, obezite, kalp hastal\u0131klar\u0131, diyabet \u00fczere hastal\u0131klar i\u00e7in k\u0131ymetli birer risk fakt\u00f6r\u00fc olu\u015fturdu\u011funu art\u0131k hepimiz biliyoruz. Bu besinlerin \u00e7ok t\u00fcketilmesi, buras\u0131 de\u011ferli \u00e7\u00fcnk\u00fc suyu bile \u00e7ok t\u00fcketirseniz ziyanl\u0131, metabolizman\u0131n istikrars\u0131zla\u015fmas\u0131na, iltihaplanma ve ins\u00fclin direnci \u00fczere olumsuz tesirlere yol a\u00e7abiliyor.<\/p>\n Ama neden bu besinlerden vazge\u00e7emiyoruz?<\/b><\/p>\n Uzmanlara nazaran bu besinleri tercih etmemizin bir \u00f6b\u00fcr nedeni, beynimizdeki \u00f6d\u00fcl sistemini tetiklemesidir. Y\u00fcksek \u015feker, tuz ve ya\u011f oranlar\u0131, dopamin sal\u0131n\u0131m\u0131n\u0131 art\u0131rarak s\u00fcreksiz bir ek haz ve memnunluk hissi yarat\u0131r. Dopamin, beynin \u00f6d\u00fcllendirmek sistemiyle ba\u011flant\u0131l\u0131d\u0131r ve bu kimyasal reaksiyonlar, bizi tekraren t\u0131pk\u0131 tercihleri yapmaya y\u00f6nlendirebilir. \u00d6zetle, ultra i\u015flenmi\u015f besinler s\u0131rf fizik\u00ee a\u00e7l\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 de\u011fil, birebir vakitte zihinsel ve duygusal gereksinimlerimizi da kar\u015f\u0131lar. Bu durum vakitle bir ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131k d\u00f6ng\u00fcs\u00fcn\u00fcn olu\u015fmas\u0131na sebep olabilir. Amerikal\u0131 tan\u0131d\u0131klar\u0131mdan kola tiryakileri vard\u0131. Sabah kalkar kalkmaz birinci i\u015fleri bir \u015fi\u015fe kola i\u00e7mekmi\u015f. Al\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015f g\u00fcn uzunlu\u011fu i\u00e7ilen \u00f6l\u00e7\u00fc da ola\u011fan\u00fcst\u00fc y\u00fcksek oluyor. Toplumsal ve k\u00fclt\u00fcrel tesirlerin de de\u011ferli bir fakt\u00f6r oldu\u011funu unutmayal\u0131m. Uzmanlar, ultra i\u015flenmi\u015f besinlerin toplumda nas\u0131l t\u00fcketildi\u011fini sadece ki\u015fisel tercihlerle de\u011fil, birebir vakitte toplumsal etkile\u015fimler ve k\u00fclt\u00fcrel dinamiklerle de ili\u015fkilendiriyor. Yemek k\u00fclt\u00fcr\u00fc, toplumsalla\u015fmay\u0131 ve toplumsal etkile\u015fimi \u015fekillendiren \u00e7ok k\u0131ymetli bir etken. Bu besinlerin ula\u015f\u0131labilir ve eri\u015febilirli\u011fi nerdeyse onlar\u0131 t\u00fcm t\u00fcketim okazyonlar\u0131nda cazip k\u0131l\u0131yor.<\/p>\n \u00a0<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" \u00dclker markas\u0131n\u0131n sahibi ve Y\u0131ld\u0131z Holding Y\u00f6netim Kurulu \u00fcyesi Murat \u00dclker, ferd\u00ee blo\u011funda dikkat \u00e7eken bir yaz\u0131 yay\u0131nlad\u0131. \u00dclker, kendisine ve \u015firketine y\u00f6neltilen ‘Halk s\u0131hhatini tehdit eden eserler \u00fcretiyor’ savlar\u0131n\u0131 kesin bir lisanla yalanlarken, bu durumun kan\u0131tlanmas\u0131 halinde t\u00fcm i\u015flerinin kap\u0131s\u0131na kilit vuraca\u011f\u0131n\u0131 ve piyasadan \u00e7ekilece\u011fini belirtti.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":2144,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[24],"tags":[525,522,524,209,523],"class_list":["post-2143","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-ekonomi","tag-etki","tag-gida","tag-is","tag-uretim","tag-yeme"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ikimisli.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2143","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ikimisli.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ikimisli.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ikimisli.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ikimisli.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2143"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/ikimisli.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2143\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2145,"href":"https:\/\/ikimisli.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2143\/revisions\/2145"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ikimisli.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/2144"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ikimisli.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2143"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ikimisli.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2143"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ikimisli.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2143"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}