{"id":41896,"date":"2025-05-23T08:00:22","date_gmt":"2025-05-23T08:00:22","guid":{"rendered":"https:\/\/ikimisli.tr\/?p=41896"},"modified":"2025-05-23T08:00:22","modified_gmt":"2025-05-23T08:00:22","slug":"bilim-insanlari-acikladi-demansa-karsi-en-etkili-yontem-belli-oldu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ikimisli.tr\/index.php\/2025\/05\/23\/bilim-insanlari-acikladi-demansa-karsi-en-etkili-yontem-belli-oldu\/","title":{"rendered":"Bilim insanlar\u0131 a\u00e7\u0131klad\u0131: Demansa kar\u015f\u0131 en etkili y\u00f6ntem belli oldu"},"content":{"rendered":"

\u015eimdiye kadar bu durumun neden ger\u00e7ekle\u015fti\u011fi bilim insanlar\u0131n\u0131 \u015fa\u015f\u0131rt\u0131yordu. Lakin, Manyetik Rezonans G\u00f6r\u00fcnt\u00fcleme (MRI) taramalar\u0131, beynin nas\u0131l de\u011fi\u015fti\u011fini daha \u00e2l\u00e2 anlamaya yard\u0131mc\u0131 oldu. Montreal’deki McGill \u00dcniversitesi’nden Natalie Phillips, \u00e7ift lisan konu\u015fman\u0131n beynin boyutunu art\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve bunun demansa kar\u015f\u0131 k\u0131ymetli bir muhafaza sa\u011flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtti.<\/p>\n

Phillips\u2019in a\u00e7\u0131klamalar\u0131na nazaran, daha b\u00fcy\u00fck bir beyin rezervine sahip \u015fah\u0131slar, demansa neden olan hasara kar\u015f\u0131 daha g\u00fc\u00e7l\u00fc hale geliyor. \u00c7ift lisan bilen bireylerin lisan merkezlerindeki h\u00fccre say\u0131s\u0131 artarken, \u00f6\u011frenme ve hislerle ili\u015fkili beyin b\u00f6lgelerinde de hacim art\u0131\u015f\u0131 g\u00f6zlemleniyor.<\/p>\n

Ayr\u0131ca, farkl\u0131 bir lisan konu\u015fman\u0131n beynin daha verimli ve ahenk sa\u011flayabilir hale gelmesini sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 belirtiliyor. \u015eayet demans nedeniyle beyin k\u00fc\u00e7\u00fclmeye ba\u015flarsa, beyin alternatif yollar kullanarak birebir bilgilere ula\u015fabiliyor.<\/p>\n

<\/p>\n

Ara\u015ft\u0131rmalar, lisan de\u011fi\u015ftirme prati\u011finin bili\u015fsel rezervi g\u00fc\u00e7lendirdi\u011fini ve bunun, karar verme, planlama ve dikkat \u00fczere y\u00fcr\u00fct\u00fcc\u00fc fonksiyonlar\u0131 geli\u015ftirdi\u011fini g\u00f6steriyor. Phillips ve grubu, 2024 y\u0131l\u0131nda yapt\u0131klar\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmada, iki lisan bilen bireylerin beyin s\u0131hhatini daha uzun m\u00fcddet koruyabildi\u011fini ortaya koydu.<\/p>\n

MRI taramalar\u0131nda, \u00e7ift lisan konu\u015fan demans hastalar\u0131n\u0131n hipokampus b\u00f6lgelerindeki aktivite kayb\u0131n\u0131n tek lisan konu\u015fanlara nazaran \u00e7ok daha az oldu\u011fu g\u00f6zlemlendi. Fakat, bu beyin b\u00f6lgesinin b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcnde bir fark olmad\u0131\u011f\u0131 belirtildi. Bu da iki lisan bilmenin beyin haf\u0131za merkezini g\u00fc\u00e7lendirdi\u011fini, lakin fizik\u00ee olarak b\u00fcy\u00fctmedi\u011fini g\u00f6steriyor.<\/p>\n

Toronto\u2019daki York \u00dcniversitesi\u2019nden Ellen Bialystok, \u00e7ift lisan bilmenin demans\u0131 b\u00fcsb\u00fct\u00fcn engellemedi\u011fini, lakin ba\u015flang\u0131c\u0131n\u0131 geciktirdi\u011fini tabir etti. \u201cDemans bir noktada ortaya \u00e7\u0131k\u0131yor, lakin \u00e7ift lisan konu\u015fan bireylerde bu \u00e7ok daha ge\u00e7 ba\u015fl\u0131yor. D\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn, aileler bu ekstra vakti nas\u0131l k\u0131ymetlendirebilir?\u201d diye ekledi.<\/p>\n

<\/p>\n

Ancak, Birle\u015fik Krall\u0131k\u2019ta sadece n\u00fcfusun y\u00fczde 10\u2019u ikinci bir lisan\u0131 konu\u015fabiliyor. Buna kar\u015f\u0131n, uzmanlar yeni bir lisan \u00f6\u011frenmek i\u00e7in asla ge\u00e7 olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 vurguluyor. Northwestern \u00dcniversitesi\u2019nden Victoria Marian, yeti\u015fkinlikte bile yeni bir lisan \u00f6\u011frenmenin beyin s\u0131hhati i\u00e7in olumlu tesirler sa\u011flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtti. Ne kadar uzun m\u00fcddet ikinci bir lisan konu\u015fulursa, beynin o kadar fazla uyar\u0131ld\u0131\u011f\u0131 s\u00f6z ediliyor.<\/p>\n

\u0130ngiltere\u2019de \u015fu anda yakla\u015f\u0131k 982 bin demans hastas\u0131 bulunuyor ve bu say\u0131n\u0131n 2040 y\u0131l\u0131na kadar 1,4 milyona ula\u015fmas\u0131 bekleniyor. Fakat, NHS bilgilerine nazaran, demans olaylar\u0131n\u0131n y\u00fczde 40\u2019\u0131 \u00f6nlenebilir. Sa\u011fl\u0131kl\u0131 bir hayat bi\u00e7imi benimseyerek kilo vermek, idman yapmak ve sigaray\u0131 b\u0131rakmak \u00fczere al\u0131\u015fkanl\u0131klar\u0131n demans riskini azaltabilece\u011fi belirtiliyor.<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Bilim insanlar\u0131, ikinci bir lisan \u00f6\u011frenmenin demans\u0131 y\u0131llarca geciktirebilece\u011fini ortaya koydu. Ara\u015ft\u0131rmalara nazaran, iki lisan bilen bireylerde demans, s\u0131rf anadilini konu\u015fanlara k\u0131yasla ortalama 5,4 y\u0131l daha ge\u00e7 ortaya \u00e7\u0131k\u0131yor. \u00dcstelik bu tesir, e\u011fitim d\u00fczeyi yahut meslek \u00fczere \u00f6b\u00fcr fakt\u00f6rlerden ba\u011f\u0131ms\u0131z olarak g\u00f6zlemleniyor.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":41897,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[31],"tags":[662,1789,610],"class_list":["post-41896","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-teknoloji","tag-beyin","tag-demans","tag-dil"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ikimisli.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/41896","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ikimisli.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ikimisli.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ikimisli.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ikimisli.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=41896"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/ikimisli.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/41896\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":41900,"href":"https:\/\/ikimisli.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/41896\/revisions\/41900"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ikimisli.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/41897"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ikimisli.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=41896"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ikimisli.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=41896"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ikimisli.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=41896"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}