{"id":85086,"date":"2025-10-03T14:55:15","date_gmt":"2025-10-03T14:55:15","guid":{"rendered":"https:\/\/ikimisli.tr\/?p=85086"},"modified":"2025-10-03T14:55:15","modified_gmt":"2025-10-03T14:55:15","slug":"12-bin-800-yillik-platin-sirri-meteor-teorisi-sarsildi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ikimisli.tr\/index.php\/2025\/10\/03\/12-bin-800-yillik-platin-sirri-meteor-teorisi-sarsildi\/","title":{"rendered":"12 bin 800 y\u0131ll\u0131k platin s\u0131rr\u0131&#8230; Meteor teorisi sars\u0131ld\u0131"},"content":{"rendered":"<p>Bu platin tepesinin zamanlamas\u0131 kritik k\u0131ymete sahip. Zira bu iz, D\u00fcnya&#8217;n\u0131n son b\u00fcy\u00fck so\u011fuma periyodu olan ve yakla\u015f\u0131k 12 bin 870 ile 11 bin 700 y\u0131l evvel ger\u00e7ekle\u015fen Younger Dryas olay\u0131yla t\u0131pk\u0131 periyoda denk geliyor. Bu devir, gezegen \u0131s\u0131nma e\u011filimindeyken birdenbire gelen b\u00fcy\u00fck bir so\u011fumayla Kuzey Yar\u0131mk\u00fcre&#8217;de s\u0131cakl\u0131klar\u0131 15\u00b0C kadar d\u00fc\u015f\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fc.<\/p>\n<p>Daha evvel bu iklimsel k\u0131r\u0131lman\u0131n, Kuzey Amerika\u2019daki buzul erimesiyle ortaya \u00e7\u0131kan tatl\u0131 suyun okyanus deveran\u0131n\u0131 bozmas\u0131yla ger\u00e7ekle\u015fti\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcyordu. Fakat kimi ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar, bu ani de\u011fi\u015fimin bir kuyruklu y\u0131ld\u0131z yahut asteroid \u00e7arpmas\u0131 sonucu meydana geldi\u011fini \u00f6ne s\u00fcrd\u00fc.<\/p>\n<p>2013 y\u0131l\u0131nda Gr\u00f6nland\u2019dan \u00e7\u0131kar\u0131lan buz \u00e7ekirdeklerinde platin oran\u0131n\u0131n ola\u011fan\u0131n \u00e7ok \u00fczerinde oldu\u011fu tespit edilmi\u015fti. Fakat bu tepede g\u00f6k ta\u015flar\u0131nda yayg\u0131n olarak bulunan iridyum oran\u0131 beklenenin \u00e7ok alt\u0131ndayd\u0131. Bu s\u0131ra d\u0131\u015f\u0131 kimyasal yap\u0131, klasik meteoritlerle \u00f6rt\u00fc\u015fm\u00fcyordu. Bu nedenle birtak\u0131m ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar, D\u00fcnya\u2019ya \u00e7arpan &#8220;al\u0131\u015f\u0131lmad\u0131k&#8221; bir demir asteroidin sorumlu olabilece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc.<\/p>\n<p>Yeni ara\u015ft\u0131rma ise bu teoriyi sorguluyor. Bilim insanlar\u0131, Almanya\u2019daki Laacher See volkanik patlamas\u0131na ili\u015fkin kaya \u00f6rneklerini tahlil ederek platin, iridyum ve \u00f6b\u00fcr iz elementlerin oranlar\u0131n\u0131 inceledi. Sonu\u00e7: Bu patlamaya ili\u015fkin kayalarda neredeyse hi\u00e7 platin bulunmad\u0131. Ayr\u0131yeten buz \u00e7ekirdeklerindeki platin doru\u011fu, Younger Dryas\u2019\u0131n ba\u015flamas\u0131ndan yakla\u015f\u0131k 45 y\u0131l sonras\u0131na denk geliyordu. Bu da kelam konusu volkanik olay\u0131n so\u011fuma periyodunun sebebi olamayaca\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6steriyor.<\/p>\n<p>Platin doru\u011fu tam 14 y\u0131l s\u00fcrm\u00fc\u015f ve ani bir \u00e7arpma tesirinden fazla uzun periyodik bir olay\u0131n g\u00f6stergesi olmu\u015ftu. Bu da bilim insanlar\u0131n\u0131 \u00f6b\u00fcr bir muhtemel kayna\u011fa y\u00f6nlendirdi: \u0130zlanda\u2019daki deniz alt\u0131 yahut buz alt\u0131 volkanik patlamalar. Bu cins patlamalar y\u0131llar s\u00fcrebiliyor ve yay\u0131lan gazlar deniz suyuyla etkile\u015fime girerek kimyasal bile\u015fimini de\u011fi\u015ftirebiliyor. Bu s\u00fcre\u00e7te platin \u00fczere a\u011f\u0131r metaller atmosfere ta\u015f\u0131narak Gr\u00f6nland\u2019a ula\u015fabiliyor.<\/p>\n<p>Benzer bir durumun tarihi \u00f6rnekleri de var. \u00d6rne\u011fin MS 8. y\u00fczy\u0131ldaki Katla patlamas\u0131 Gr\u00f6nland buzlar\u0131nda 12 y\u0131l s\u00fcren bizmut ve talyum doruklar\u0131na neden olmu\u015ftu. 10. y\u00fczy\u0131ldaki Eldgj\u00e1 patlamas\u0131 da buzul buzlar\u0131nda kadmiyum art\u0131\u015f\u0131na yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n<p>Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar, Younger Dryas\u2019\u0131n ba\u015flang\u0131c\u0131nda buz \u00e7ekirdeklerinde tespit edilen devasa s\u00fclfat doru\u011funa de dikkat \u00e7ekiyor. Bu durum, kelam konusu periyotta ger\u00e7ekle\u015fmi\u015f b\u00fcy\u00fck bir volkanik patlaman\u0131n iklimde ani so\u011fumay\u0131 tetiklemi\u015f olabilece\u011fini g\u00f6steriyor.<\/p>\n<p>\u00c7al\u0131\u015fma her ne kadar s\u0131rf platin tepesine odaklanm\u0131\u015f olsa da, Younger Dryas\u2019\u0131 a\u00e7\u0131klamada uzaydan gelen bir \u00e7arpma yerine, geni\u015f \u00e7apl\u0131 bir kuzey yar\u0131mk\u00fcre volkanik patlamas\u0131n\u0131n daha mant\u0131kl\u0131 bir a\u00e7\u0131klama sundu\u011fu sonucuna var\u0131l\u0131yor. Ge\u00e7mi\u015fteki bu iklim k\u0131r\u0131lmalar\u0131n\u0131 anlamak, gelecekteki muhtemel b\u00fcy\u00fck olaylara haz\u0131rl\u0131kl\u0131 olmak a\u00e7\u0131s\u0131ndan b\u00fcy\u00fck ehemmiyet ta\u015f\u0131yor.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Gr\u00f6nland buz katman\u0131nda 12. bin 800 y\u0131l \u00f6ncesine tarihlenen gizemli bir platin doru\u011fu, uzun m\u00fcddettir bilim insanlar\u0131 ortas\u0131nda tart\u0131\u015fmalara neden oluyordu. Bu kimyasal iz, bir vakitler D\u00fcnya\u2019ya \u00e7arpan gizemli bir g\u00f6k cisminin ispat\u0131 olarak de\u011ferlendirilmi\u015fti. Lakin yap\u0131lan son ara\u015ft\u0131rmalar, bu tesirin \u00e7ok daha &#8220;d\u00fcnyevi&#8221; bir k\u00f6keni olabilece\u011fini g\u00f6steriyor: \u0130zlanda\u2019daki b\u00fcy\u00fck bir volkanik yar\u0131k patlamas\u0131.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":85087,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[31],"tags":[242,9458,4665,9459],"class_list":["post-85086","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-teknoloji","tag-buz","tag-platin","tag-volkanik","tag-zirvesi"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ikimisli.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/85086","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ikimisli.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ikimisli.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ikimisli.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ikimisli.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=85086"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/ikimisli.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/85086\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":85088,"href":"https:\/\/ikimisli.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/85086\/revisions\/85088"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ikimisli.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/85087"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ikimisli.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=85086"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ikimisli.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=85086"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ikimisli.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=85086"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}