{"id":90281,"date":"2026-01-16T17:48:05","date_gmt":"2026-01-16T17:48:05","guid":{"rendered":"https:\/\/ikimisli.tr\/?p=90281"},"modified":"2026-01-16T17:48:05","modified_gmt":"2026-01-16T17:48:05","slug":"tarihin-ilk-botanik-sanati-yapraklarin-ardindaki-matematik","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ikimisli.tr\/index.php\/2026\/01\/16\/tarihin-ilk-botanik-sanati-yapraklarin-ardindaki-matematik\/","title":{"rendered":"Tarihin ilk botanik sanat\u0131&#8230; Yapraklar\u0131n ard\u0131ndaki matematik"},"content":{"rendered":"<p>Hebrew \u00dcniversitesi\u2019nden arkeologlar Yosef Garfinkel ve Sarah Krulwich, 29 farkl\u0131 arkeolojik alandan elde edilen Halaf devri \u00e7\u00f6mleklerindeki bitki motiflerini ayr\u0131nt\u0131l\u0131 bi\u00e7imde tahlil etti. Elde ettikleri bulgular, bu yap\u0131tlar\u0131n insanl\u0131k tarihinde bitkilerin sanat\u0131n ana temas\u0131 olarak birinci defa se\u00e7ildi\u011fi an\u0131 temsil etti\u011fini ortaya koydu.<\/p>\n<p>Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lara nazaran, \u00e7\u00f6mleklerdeki motifler \u00e7i\u00e7ekler, fidanlar, \u00e7al\u0131lar ve a\u011fa\u00e7lar\u0131 betimliyor. Fakat bu bitkiler tar\u0131mla ilgili de\u011fil; tersine, do\u011fal ho\u015fluklar\u0131 ve simetrileri nedeniyle sanat konusu h\u00e2line getirilmi\u015fler. Bu da erken periyotta estetik alg\u0131n\u0131n ve geometrik fark\u0131ndal\u0131\u011f\u0131n geli\u015fti\u011fini g\u00f6steriyor.<\/p>\n<p>En dikkat cazip bulgulardan biri, \u00e7i\u00e7ek motiflerindeki yaprak say\u0131lar\u0131n\u0131n geometrik dizilere dayanmas\u0131. Kimi k\u00e2selerde 4, 8, 16, 32 ve hatta 64 yaprakl\u0131 \u00e7i\u00e7ek desenleri g\u00f6r\u00fcld\u00fc. Bu dizilim, a\u00e7\u0131k\u00e7a \u015fuurlu matematiksel bir d\u00fczenleme izlenimi veriyor.<\/p>\n<p>Sarah Krulwich, \u201cBu desenler, yaz\u0131n\u0131n ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131ndan \u00e7ok evvel matematiksel fikrin ba\u015flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6steriyor\u201d diyor. Motiflerin y\u00fczeyde e\u015fit formda da\u011f\u0131t\u0131lmas\u0131, muhakkak dizilerde tekrarlanmas\u0131 ve g\u00f6rsel istikrar g\u00f6zetilerek yerle\u015ftirilmesi de bu fikir yap\u0131s\u0131n\u0131 destekliyor.<\/p>\n<p>Bu sanatsal s\u00f6z bi\u00e7imi, yaln\u0131zca s\u00fcsleme hedefi ta\u015f\u0131m\u0131yor olabilir. Garfinkel\u2019e nazaran, bu g\u00f6rsel simetri anlay\u0131\u015f\u0131 g\u00fcndelik hayatta da kar\u015f\u0131l\u0131k bulmu\u015f olabilir; \u00f6rne\u011fin hasat payla\u015f\u0131m\u0131 yahut tarlalar\u0131n b\u00f6l\u00fcnmesi \u00fczere bahislerde alan\u0131 e\u015fit halde b\u00f6lme yetene\u011fi k\u0131ymet arz ediyordu.<\/p>\n<p>Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar, bir\u00e7ok motifin daha evvel yay\u0131nlanm\u0131\u015f kaynaklarda \u201cbitkisel\u201d olarak tan\u0131mlanmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, lakin dikkatli tahlil sonucu bitki formlar\u0131n\u0131n ay\u0131rt edilebildi\u011fini belirtiyor. Bu da tarih \u00f6ncesi sanat\u0131n yorumlanmas\u0131nda yorumlama farklar\u0131n\u0131n ne kadar de\u011ferli olabilece\u011fini ortaya koyuyor.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>D\u00fcnyan\u0131n bilinen en eski botanik sanat\u0131, yakla\u015f\u0131k M\u00d6 6000 y\u0131l\u0131na tarihlenen Kuzey Mezopotamya\u2019daki Halaf k\u00fclt\u00fcr\u00fcne ili\u015fkin \u00e7\u00f6mleklerde ke\u015ffedildi. Yeni bir ara\u015ft\u0131rmaya nazaran, bu sade g\u00f6r\u00fcnen bitki motifleri, s\u0131rf estetik be\u011feniyi de\u011fil, birebir vakitte o periyoda ili\u015fkin geli\u015fmi\u015f bir matematiksel niyet yap\u0131s\u0131n\u0131 da yans\u0131t\u0131yor.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":90282,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[26],"tags":[2004],"class_list":["post-90281","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-kultur-sanat","tag-bitki"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ikimisli.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/90281","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ikimisli.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ikimisli.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ikimisli.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ikimisli.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=90281"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/ikimisli.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/90281\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":90283,"href":"https:\/\/ikimisli.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/90281\/revisions\/90283"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ikimisli.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/90282"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ikimisli.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=90281"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ikimisli.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=90281"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ikimisli.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=90281"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}