{"id":95136,"date":"2026-01-28T01:36:06","date_gmt":"2026-01-28T01:36:06","guid":{"rendered":"https:\/\/ikimisli.tr\/?p=95136"},"modified":"2026-01-28T01:36:06","modified_gmt":"2026-01-28T01:36:06","slug":"1-milyon-insani-canli-heykele-donusturen-gizemli-salgin","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ikimisli.tr\/index.php\/2026\/01\/28\/1-milyon-insani-canli-heykele-donusturen-gizemli-salgin\/","title":{"rendered":"1 milyon insan\u0131 canl\u0131 heykele d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcren gizemli salg\u0131n"},"content":{"rendered":"<p>Hastal\u0131k, k\u0131sa m\u00fcddette merkezi hudut sistemini etkileyerek hastalar\u0131 \u015fuuru a\u00e7\u0131k fakat v\u00fccudu b\u00fcsb\u00fct\u00fcn kilitlenmi\u015f bir duruma s\u00fcr\u00fckledi. Bu tablo, kurbanlar\u0131 y\u0131llarca hareketsiz kalan \u201ccanl\u0131 heykellere\u201d d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrd\u00fc ve nedeni hi\u00e7bir vakit net bi\u00e7imde a\u00e7\u0131klanamad\u0131.<\/p>\n<p><strong>HEPS\u0130 B\u0130RER CANLI HEYKELE D\u00d6N\u00dc\u015eT\u00dc<\/strong><\/p>\n<p>Encephalitis lethargica, bir\u00e7ok hadisede kolay bir enfeksiyon belirtisiyle ba\u015flad\u0131 lakin s\u00fcratle beyin dokusuna yay\u0131ld\u0131. Hastalar etraflar\u0131nda olup biteni alg\u0131layabiliyor, lakin konu\u015fam\u0131yor, hareket edemiyor ve reaksiyon veremiyordu. G\u00f6zleri a\u00e7\u0131k halde saatlerce, g\u00fcnlerce birebir konumda kalan olaylar, hastal\u0131\u011f\u0131n en \u00e7arp\u0131c\u0131 y\u00fcz\u00fc olarak kay\u0131tlara ge\u00e7ti.<\/p>\n<p>N\u00f6rolog Constantin von Economo taraf\u0131ndan tan\u0131mlanan bu durumun, beynin uyku-uyan\u0131kl\u0131k istikrar\u0131n\u0131 y\u00f6neten b\u00f6lgelerinde meydana gelen a\u011f\u0131r hasardan kaynakland\u0131\u011f\u0131 belirlendi. Birtak\u0131m hastalarda derin uyku hali g\u00f6r\u00fcl\u00fcrken, kimilerinde tam aksisi halde \u00e7ok hareketlilik ve uykusuzluk ya\u015fand\u0131.<\/p>\n<p><strong>KASLAR SERTLE\u015eT\u0130, REFLEKSLER AZALDI<\/strong><\/p>\n<p>Salg\u0131n\u0131n ilerleyen etaplar\u0131nda bir\u00e7ok hasta \u201cakinetik mutizm\u201d olarak tan\u0131mlanan bir duruma girdi. Bu evrede kaslar sertle\u015fti, refleksler kayboldu ve hastalar y\u0131llarca t\u0131pk\u0131 durumda kald\u0131. Yetersiz bak\u0131m \u015fartlar\u0131 ve teneff\u00fcs meseleleri, \u00f6l\u00fcmlerin esas nedenleri ortas\u0131nda yer ald\u0131.<\/p>\n<p>1960\u2019l\u0131 y\u0131llara gelindi\u011finde, hayatta kalan kimi hastalar \u00fczerinde L-dopa isimli ila\u00e7 denendi. K\u0131sa m\u00fcddetli\u011fine konu\u015fmaya ve hareket etmeye ba\u015flayan hadiseler t\u0131p d\u00fcnyas\u0131nda b\u00fcy\u00fck yank\u0131 uyand\u0131rd\u0131. Lakin bu tesir kal\u0131c\u0131 olmad\u0131 ve bir\u00e7ok hasta k\u0131sa m\u00fchlet sonra yine donuk hale d\u00f6nd\u00fc.<\/p>\n<p><strong>NEDEN\u0130 HALA BEL\u0130RS\u0130Z<\/strong><\/p>\n<p>Encephalitis lethargica\u2019n\u0131n kayna\u011f\u0131na dair kesin bir delil bulunamad\u0131. Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar, hastal\u0131\u011f\u0131n streptokok kaynakl\u0131 bir otoimm\u00fcn kar\u015f\u0131l\u0131kla yahut \u0130spanyol gribiyle ba\u011fl\u0131 bir vir\u00fcs mutasyonuyla temasl\u0131 olabilece\u011fini pahaland\u0131r\u0131yor. Fakat her iki teori de bug\u00fcne kadar do\u011frulanamad\u0131.<\/p>\n<p>Salg\u0131n, 1920\u2019lerin sonunda ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 \u00fczere apans\u0131z sona erdi. Ortadan ge\u00e7en bir asra kar\u015f\u0131n, \u201c\u00f6l\u00fcm uykusu\u201dnun neden ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 ve neden bir daha global \u00f6l\u00e7ekte g\u00f6r\u00fclmedi\u011fi sorular\u0131 t\u0131p d\u00fcnyas\u0131nda h\u00e2l\u00e2 kar\u015f\u0131l\u0131k bekliyor.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>20. y\u00fczy\u0131l\u0131n ba\u015f\u0131nda d\u00fcnya \u0130spanyol gribinin tesirleriyle \u00e7aba ederken, t\u0131p tarihine ge\u00e7en daha sessiz ve daha \u00fcrk\u00fct\u00fcc\u00fc bir salg\u0131n milyonlar\u0131 etkiledi. \u201c\u00d6l\u00fcm uykusu\u201d olarak bilinen Encephalitis lethargica, 1915\u20131926 y\u0131llar\u0131 ortas\u0131nda d\u00fcnya genelinde yakla\u015f\u0131k 5 milyon hadiseye yol a\u00e7t\u0131 ve en az 1 milyon insan\u0131 hayattan kopard\u0131.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":95137,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[43],"tags":[519,716],"class_list":["post-95136","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-dunya","tag-hasta","tag-hastalar"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ikimisli.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/95136","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ikimisli.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ikimisli.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ikimisli.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ikimisli.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=95136"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/ikimisli.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/95136\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":95138,"href":"https:\/\/ikimisli.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/95136\/revisions\/95138"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ikimisli.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/95137"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ikimisli.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=95136"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ikimisli.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=95136"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ikimisli.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=95136"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}