Financial Times’ta yer alan kapsamlı tahlilde, iktisat idaresinde alışılmış dengelerin zorlandığı periyotların ekseriyetle piyasalarda belirsizlik yarattığına dikkat çekildi.
TÜRKİYE ÖRNEĞİ
Gazete, Türkiye’de de merkez bankası liderinin misyondan alınmasının akabinde yaşanan dalgalanmayı hatırlattı. 2019 yılında Erdoğan’ın Murat Çetinkaya’yı vazifeden alıp yerine daha “uyumlu” bir isim atandığını; bu atağın Türk Lirası’nda sert düşüş ve yüksek enflasyonla sonuçlanan uzun bir istikrarsızlık devrini tetiklediğini yazdı.
Ancak bugün misal bir fırtına, dünya iktisadının kalbinde, ABD’de kopuyor. Donald Trump idaresi ile Federal Rezerv (Fed) Başkanı Jay Powell arasındaki çatışma, Powell hakkında açılan federal soruşturma ile “kriminal” bir boyuta taşındı.
POWELL’DAN BEKLENMEDİK KONTRATAK
Fed Başkanı Jay Powell, bu hafta diplomatik sessizliğini bozarak Adalet Bakanlığı’nın (DoJ) kendisi hakkında yürüttüğü soruşturmaya sert reaksiyon gösterdi. Fed’in genel merkezindeki 2,5 milyar dolarlık onarım çalışmaları üzerinden başlatılan soruşturmayı “faiz indirimi için bir baskı aracı” olarak nitelendiren Powell, kamuoyuna açık bir görüntü bildiriyle savunmaya geçti.
Powell’ın bu atılımı kısa müddette karşılık buldu:
Siyasi Takviye: Birçok Cumhuriyetçi senatör, Beyaz Saray’ı merkez bankasının bağımsızlığına hürmet duymaya çağırdı.
Küresel Dayanak: Avrupa Merkez Bankası Başkanı Christine Lagarde ve JPMorgan CEO’su Jamie Dimon üzere isimler “bağımsızlık” vurgusu yaptı.
Piyasa Yansısı: Wall Street, Fed’in bu baskılara direneceğine inanarak şimdilik sakinliğini korudu.
“ÖZGÜR DÜNYANIN LİDERİ” ÖRNEK OLMAKTAN ÇIKIYOR MU?
İkinci Dünya Savaşı’ndan bu yana global iktisadın en güçlü iki aktörü olan Beyaz Saray ve Fed’in “açık bir savaş” içinde olması, ABD’nin ekonomik itibarına ziyan veriyor. Hollanda Merkez Bankası eski Başkanı Klaas Knot, “ABD, piyasa iktisadının gereksinim duyduğu kurumları destekleyerek dünyaya liderlik ediyordu; artık ise büsbütün farklı ve tehlikeli bir örnek teşkil ediyor,” kelamlarıyla telaşını lisana getirdi.
TRUMP’IN “MAGA” FED PLANI VE TÜZEL VİRAJLAR
Trump, Fed’i kendi “MAGA” (Amerika’yı Tekrar Mükemmel Yap) vizyonuna nazaran tekrar şekillendirmek istiyor. Bu süreçte iki kritik eşik bulunuyor:
Lisa Cook Davası: ABD Yüksek Mahkemesi, Trump’ın misyondan almaya çalıştığı Fed Guvernörü Lisa Cook’un davasını görecek. Mahkemenin kararı, bir liderin Fed üyelerini istediği vakit vazifeden alıp alamayacağını belirleyecek.
Yeni Lider Adaylığı: Powell’ın vazife müddeti Mayıs ayında doluyor. Trump’ın favorisi olarak görülen Kevin Hassett’in adaylığı, son krizle birlikte tehlikeye girmiş görünüyor.
Gita Gopinath (Harvard Profesörü ve Eski IMF Yetkilisi): “Fed’in göz nazaran göre taarruz altında olması hakikaten ürkütücü. Bu anın sonuçlarını hafife almamalıyız.”
EKONOMİK RİSKLER: DOLARIN TAHTI MI SALLANIYOR?
Piyasalar kısa vadede sakin kalsa da, yatırımcılar “sinsi bir siyasallaşma” riskine karşı durum alıyor. 2,2 trilyon dolarlık fon yöneten Pimco, Trump kaynaklı çalkantılar nedeniyle dolar varlıklarından uzaklaşarak çeşitlendirmeye gittiğini açıkladı. Birçok ülke ve işletme, artık “ABD’ye bağımlı olmayan” ekonomik planlar yaparak kendilerini dolara karşı sigortalıyor.
Ekonomistler, ceza davası başarısız olsa bile tehlikeli bir emsal oluştuğu konusunda hemfikir. Gelecekteki merkez bankası üyelerinin, liderin görüşlerine alışılmamış fikir beyan etmekten yahut kriminal soruşturma tehdidinden korkar hale gelmesi, global finans sisteminin temeli olan “bağımsız para politikası” prensibini büsbütün yok edebilir.
