Sahadaki askeri gerçeklikler ile diplomatik amaçlar ortasındaki derin asimetri bir defa daha gözler önüne serilirken Gazze’deki ateşkes süreci, klasik çatışma tahlili literatüründe sıkça rastlanan “yıkıcı belirsizlik” stratejisiyle ikinci evreye evriliyor. 16 Ocak 2026 prestijiyle yürürlüğe giren bu yeni safhayı dört temel dinamik üzerinden okumak mümkün:
1. Trump Doktrini ve Barış Kurulu
Diplomasi tarihinde az görülen bir yapı olan “Barış Kurulu” (Board of Peace), memleketler arası idaresi kurumsal bir yapıdan fazla, şahsî itibar ve ekonomik kaldıraçlara dayalı bir “işletme modeli”ne yaklaştırıyor. Donald Trump’ın başkanlık edeceği bu konsey, BM üzere çok taraflı sistemlerin yerine, Washington merkezli ve hiyerarşik bir kontrol düzeneğini ikame ediyor. Bu, liberal enternasyonalizmden, “işlemsel diplomasi” (transactional diplomacy) modeline radikal bir kayışı temsil etmektedir.
2. Teknokrat Komite mi? Güvenlik ikilemi mi?
Ali Shaath liderliğindeki 15 kişilik Filistinli teknokrat komite, fonksiyonel bir “devletleşme” projesinin nüvesi olarak sunulsa da, önemli bir “meşruiyet ve kapasite” problemiyle karşı karşıya.
İsrail’in “tam silahsızlanma” talebi, Hamas’ın varoluşsal intiharı manasına gelirken; Hamas’ın silah bırakmayı reddetmesi, “devlet dışı aktörlerin” asimetrik güçlerini müdafaa refleksi olarak tanımlanıyor.
Komitenin “silahlar yerine beyinlere” odaklanacağı savı, alandaki sert güvenlik ikilemi çözülmeden romantik bir yaklaşım olarak kalma riski taşımakta.
3. Sarı Çizgi ve alandaki çatışmalar
Sarı Sınır, de facto bir tampon bölge idaresidir. Siyaset biliminde bu tıp “gri bölgeler”, çoklukla düşük yoğunluklu çatışmaların devam ettiği ve ateşkesin kırılganlığını besleyen alanlar. 400’den fazla çocuğun vefatıyla sonuçlanan ihlaller, taraflar ortasındaki “stratejik güvensizliğin” bir sonucu. Ateşkes kağıt üzerinde başlasa da, alandaki “yıpratma savaşı” taktiksel bir boyutta devam ediyor.
4. Diplomasi ve batık maliyet yanılgısı
Birinci basamaktan kalan Ran Gvili’nin naaşı sorunu, müzakerelerde teknik bir ayrıntı üzere görünse de, iç siyaset istikrarları açısından bir “veto noktası” teşkil ediyor. İsrail iç siyasetindeki sağ kanat baskısı, Netanyahu’yu çekilme takvimi konusunda belirsizliğe iterken; Hamas, elindeki bu son sembolik kozları tam çekilme garantisi almadan bırakmak istemiyor.
Gazze’deki bu ikinci kademe, bir “nihai barış” projesinden fazla, çatışmayı denetim edilebilir bir düzeye indirmeyi amaçlayan bir “çatışma yönetimi” atağı. Muvaffakiyet talihi; alandaki “Uluslararası İstikrar Gücü”nün İsrail’in güvenlik dertlerini ne ölçüde gidereceğine ve Trump idaresinin Hamas üzerindeki bölgesel baskıyı (Mısır, Katar üzere ülkeler üzerinden) ne kadar mobilize edebileceğine bağlı.
Peki bu sahiden bir “barış anlaşması” mı? Yoksa tarafların bir sonraki atılıma kadar güç topladığı ve sivil yönetimin sorumluluğunu üzerlerinden atmaya çalıştığı süreksiz bir vesayet rejimi denemesi mi? Karşılıklar bazen vaktin akışında, bazen ise tarihin tekerrür eden en genç sayfalarında gizli olabilir…
*** AFP, ALARABIA english
