SÖZCÜ TV Genel Yayın Yönetmeni İpek Özbey, uzmanlık alanı biyokimya olan Dr. Ayşegül Çoruhlu ile uzun hayatın (longevity) sırlarını konuştu. Japonya ve Amerika’da ortalama hayat mühletinin arttığını belirten Dr. Çoruhlu, uzun yaşamın sağlıklı bir halde ilerleyebilmesinin püf noktalarını anlattı. ‘Longevity’ biliminin hem ömrü uzatmaya çalışmak hem de onu son güne kadar topluma ve kendine yararlı olacak formda geçirmeye takviye verdiğinden bahsederek şu bilgileri verdi:
HÜCREYİ YAŞLANMADAN KORUMAK GEREKİYOR
LongevIty, kişinin yaşlanmadan başlaması gereken bir bilimsel yaklaşımdır. Bugünün 40 yaşı yarının 60’ı, bugünün 60’ı yarının 80’i. Sorun longevity bilimine bugün başlamak. Hastalık olduğu gün başladığında o artık tedaviye giriyor. Hususumuz tedavi değil; vücudun birebir kalması, hücresel yaşlanmanın azalması, hücresel gençliği korumak.
YENİ NESİL ÇABUK YAŞLANIYOR
40-50 yaş ve üzeri kuşağın çocukluğunda günümüzdeki kadar işlenmiş besin yoktu ve tüketilen yiyecekler daha doğaldı. Bu kuşağın alt yeri nazik değil. Sonraki kuşakların glütenle karnı şişiyor, süt içince yüzü sivilce basıyor. Yeni nesil birazcık dikkat etmese dağılmaya müsait bir naziklikte olmak zorunda kaldı. Longevity işini en çok gençlerin takip etmesi lazım. Zira onların doğduğu ortam onları hassas yaptı. Kendisine dikkat etmeyen bir gençle, tıpkı koşullarda yaşayan eski kuşağın genlerine bakıldığında, genç kişinin daha süratli yaşlandığı ortaya kondu.
50 yaş üstü kritik dönem
Hastalıkların çocuğunun 50 yaş üzerinde yaygınlaştığı ortada. Hastalıklar farklı farklı dallanmış lakin bunların ortak kümesi var, yaş ilerleyince olmuş. Demek ki biz yaşlılığın kendisini bir hastalıkmış üzere ele almalıyız. Oradaki patofizyolojik yolları yeterlice öğrenip onları durdurup geri çevirmeye çalışmalıyız. Yaşlılığı tedavi edersek, o hastalıkların ortaya çıkmasını önleriz. Yaşlılık bir hastalıktır. Hastalık check-up’ta çıkınca yahut belirti verince değil, bugün ‘longevity’ye başladığında yaşlanma suratını yavaşlatıyorsun.
İnsan 122 yıl yaşayabilir
Laboratuvar ortamında kanıtlanmış olan ve Nobel mükafatı almış ‘Hayflick Teorisi’ne nazaran; insanların 122 yıl hücrelerinin kendisini yenileme bahtı bulunuyor. Lakin neden 122 yaşına kadar yaşayamıyoruz? Zira bir habitattayız. Ömür biçimimiz ülkü olsa bile çevresel faktörler nedeniyle ömür mühleti kısalıyor. Önümüzdeki birkaç sene içerisinde 122 yıl cepte olacak. Zira genleri yıpratan meseleler, biyolojik tahlillerle yıkılacak.
– Birincisi, yıpranmayı manipüle edeceğin molekülleri yapay zekalar oluşturmaya başladı.
– İkincisi, insan organının gibisi üreterek yapılmaya başlandı.
– Üçüncüsü, alzheimer üzere hastalıklar şimdi belirti göstermeden yapılacak testlerde ortaya çıkacak ve buna tedbir alınabilecek.
Kadınlarda yaygın görülen göğüs kanserinde hekimlerin göremediği belirtiler, yapay zeka sayesinde 5-6 yıl evvelce teşhis edilebilir oldu. Tüm bunların 2030 yılında hayata geçirilmesi ön görülüyor.
Kahvaltı çok kıymetli, akşam yemeği tam tersi
İnsan, binlerce yıl evvel nasıl yaşıyordu? Sabah gün ışıyınca kalkıyor, mağaradan çıkıyor, yiyecek bulmak için çabalayıp güneşin zirvede olduğu yerde artık ne bulduysa onu yiyip akşam kararmadan mağaraya gidip erken saatte karanlıkta yatıyordu. O hücreler bizimkilerin ataları.
Şimdi dönüyoruz çağdaş hayata: Sabah öğünü atladım canım istemedi, öğle ofiste vakit bulamadım, akşam meskene geldim ayaklarımı uzattım, aile de vardı, yedim yedim… Uykum da 3’te geldi, yattım. Artık bunun oradaki hücrenin hayatta kalmakla öğrendiği gayretle alakası yok, büsbütün aykırısı. Tahminen 5 bin yıl da bu türlü yaşasak ona adapte olur, baykuşlar üzere gece yaşayan model oluruz lakin biz o denli değiliz. Hücrenin geleneğini bozuyoruz. Işıkla takip olduğu için ‘kahvaltı değerli, öğlen yemeği kıymetli, akşam yemeği önemsiz’ diye bir sıralama yapmamız lazım.
Kahvaltı neden çok acıktırır?
Kahvaltı edince acıkıyor olmak iki sebeple açıklanabilir.
Birincisi; yanlış beslenme. Hoş bir kruvasan yedin, pankek yedin, börek yedin, ekmek yedin, tereyağı-bal yedin; o seni acıktırır.
İkincisi karbonhidrat yüklü değil istikrarlı beslendin, karabuğday ekmeği ya da fındık-fıstık yedin, tekrar acıkıyorum diyorsan; bu işlerin daha da berbat olduğunu gösterir.
Ne demek istedim? Sabahleyin yediğinde, yemeğin biçimine nazaran makûs de yesen beden o kadar düzgün bir insülin-şeker ayarı yapıyor ki o acıkmayı o denli yaşamıyor. Biz bu türlü orta yaşlardan (30’lar, 40’lar) itibaren “Ya, sabah yiyince bütün gün çok acıkıyorum, kurt üzere oluyorum” diyorsak bu, metabolik esnekliğin bozulduğunu gösterir.
Ona karbonhidrat verirsen gerisinden tekrar istediğini gösterir, hücren tekrar aç kalır. Yani birinci öğündeki yanılgıdan yahut metabolik olarak esnekliğimizi kaybetmiş olmamızdan kaynaklanıyor. Artı, bir gece evvel de akşamı hafif yahut erken yiyip çok uzun bir açlıktan çıkmadığı için (sabah kahvaltı eden esasen gece de yediği için) çok yemek dolu oluyor.
Ramazan’da ne yapmalıyız?
Ramazan ayında akıllara; güllaç, su böreği, pide geliyor. Onları şöyle bir kenara itmeliyiz. ‘Gündüz aç kaldım, gece Allah ne verdiyse’ yapmak zorunda değilsin. Ramazan ayında geç yiyorsak da zerzevat, zeytinyağlı, yumurta, et, tavuk, zerzevat çorbası üzere besinler tüketmeliyiz. Dışarıda yemek yerken mesela kebapçıdasınız; yeniden pideye, dürüme, sonrasındaki tatlıya falan uzanmak yerine et ve salata yiyip kalkın.
Uyumak hayati derecede önemli
LongevIty uygulamasının ehemmiyet sırasının başında uyku geliyor. Uykunun geciktirilmesi, geç yatma ve verimsiz uyku; hücrenin mutsuz ediyor. Hücrenin ürettiği sitokinleri, inflamasyonu, kendini yenileyememesiyle tıpkı hücrenin sonraki gün çok daha hoş uyuduğunda memnunluğu ve bir sürü şeyi düzeltiyor. Yararlı uyku toksin attırıyor. Uyku yalnızca beyinle ilgili değildir, büsbütün bedenle ilgilidir. Hücrelerin uykuda yenileniyor olması tam olarak mikroskobik manzara verebilecek kadar doğrudur. O yüzden uyku, pazarlık yapılamayacak bir mevzudur.
Genetik mukadderat değildir
Genler bir yazılımdır. Bütün ailede erken diyabet çıkıyorsa o vakit ailenin mutfak alışkanlığına bakmak gerekiyor. Kişinin daha dikkat etmesi, alışkanlık haline gelen yemeklerden uzaklaşması, erken denetimlere gitmesi, hekimin verdiği tavsiyelere uymasıyla o hastalığa düşmekten kurtuluyor. Genlerin mukadderat olmadığı katılaştı. Yaşlanmanın yazgı olmadığı, biyolojik olarak manipüle edildiği görüldü. Gen tıpkı lakin davranışı değiştirince, ondaki çıktıyı değiştirebiliyorsun. ‘Herkes yaşlanıyor’ mantığı var ama ikiz kardeşleri alıp koşulları değiştirdiğinde biri daha yaşlanmış gözükebiliyor. Oburu daha genç kalabiliyor.
17.00’den sonra sakın yemeyin
Her öğünün ortasını ne kadar açarsan o kadar âlâ. Sabah 8’de yedin, 4-5 saat geçti, öğle 1’de yedin. En son saat 17.00’de yemek yemek gerekiyor. Bu saati geçmemeliyiz. Vardiyalı yahut çift çalışmak ömrü olağan vakitten daha süratli kısaltıyor. Çift çalışanların daha çok tatil yapması, daha çok sıhhatlerine dikkat etmesi lazım. Ve çift çalışma sebebiyle ‘Geç yatıyorum, geç yattığım için de geç yemeğe hakkım var’ı beden kabul etmiyor. Örneğin pankreasta gün ışığına hassas sirkadiyen reseptörleri var. Bunlar yalnızca gündüz çalışıyor.
Mezurayla ölçün tartıyı boş verin
Bu haftanın ödevi; bir mezuramız olacak, tartıyı boş verin. Göbeğinizin üstünden ölçünüz. Orada 70 mi yazıyor, 80 mi yazıyor, onun çizgisini çekin. Saat 17.00’den sonra bir zerre bile yemeden yalnızca su içip yatın. Sabah kalktığınızda yine ölçün.
İpek Özbey’in sorularıyla ‘Dr. Ayşegül Çoruhlu ile Longevity’ programı her cumartesi saat 17.10’da, tekrarı ise pazar 23.00’de Sözcü Televizyonu’nda…
Yeni yiyecek piramidi
Amerika, yiyecek piramidini aykırı çevirdi. Eski piramitte en çok tahıl, buğday, arpa, çavdar, baklagiller vardı. Üstünde zerzevat, onun üstünde balığı, en zirveye az yenilsin diye yağlar koyuluyordu. Artık dorukta hayvansal proteinler, yağlar, sebzeler var. Sonra meyveler, baklagiller diye gidiyor. Yani unluları en alta attılar “bunları yemesen de olur” deniliyor.
Japonların sırrı
Yemek yeme suratına bakalım; biz kaşıkla, Japonlar çubukla yiyor. Japonların, pirinç tüketimlerinde yağ ve tatlı kültürleri yok. Deniz eserleri tüketiliyor. Ada bölgelerinde yaşıyorlar. Daha az gerilimli bir topluluklar.
