Menzil ve İsmailağa cemaatlerinin İzmir’deki faaliyetleri son vakitlerde daha görünür oldu.
Menzil tarikatının Karabağlar ilçesinde gerçekleştirdikleri kitlesel buluşma dikkatleri bu bölgedeki tarikat yapılanmalarına çevrildi.
İzmir’in en büyük ikinci ilçesi olan 480 bin nüfuslu Karabağlar ilçesi, son yıllarda artan tarikat ve cemaat faaliyetleriyle son periyotlarda epeyce dikkat alımlı bir kent.
Menzil ve İsmailağa cemaatlerinin kitlesel aktiflikleri ve kalıcı yapıları, ilçeyi dini yapılar açısından ağır bir merkez haline getirirken bu yapılar, halkın fakir bölümleri açısından ekonomik bir güç olarak ortaya çıkartılıyor.
Üstelik bu tablo datalarla de doğrulanıyor. TÜİK 2025 bilgilerine nazaran, Türkiye genelinde yoksulluk oranı yüzde 13,0 iken, kentteki hanelerin yaklaşık yüzde 32’si alt ve en alt sosyoekonomik kümede yer alması tarikatlar için buranın şuurlu bir tercih olarak seçildiğini ortaya koyuyor.
Üstelik ilçedeki yoksulluğu Karabağlar Belediyesi’nin toplumsal takviyeleri de açık biçimde ortaya koyuyor. Karabağlar Belediyesi, toplumsal eşitsizliklere karşı çeşitli yardımlar ve dayanışma projeleriyle mahalle halkına takviye veriyor. Toplumsal Dayanak Kartı kapsamında, gereksinim sahibi hanelere aylık 1.500 TL takviye sağlanıyor. Halk Ekmek, Kent Lokantası, Toplumsal Market ve Askıda Ekmek uygulamalarıyla da temel gereksinimler karşılanıyor. Bu yıl 62 bin 500 eser ve 356 mobilya dağıtıldı. Belediye, 2025’te 1.724 bireye istihdam sağladı. Bunlardan 940 bayan, 749 erkek ve 35 engelli birey istihdam edildi.
Bu manada Karabağlar, göç, ekonomik kırılganlık ve toplumsal hizmet eksiklikleri nedeniyle bu yapılaşmalar için uygun bir yer olarak karşımıza çıkıyor.
Birgün’de yer alan habere nazaran; Karabağlar’da yurttaşlardan kimileri da bu tabloyu bulundukları yerden açıklıyor. Tarikat faaliyetlerini destekleyen ve katılan yurttaşlar bu yapıları toplumsal takviye ağları olarak gördüklerini, ekonomik meşakkatler ve yoksulluk içinde, barınma ve aidiyet sağlayanlar olarak tanımlıyor.
BÖLGEDE İLGİ ARTTI
Şeyh denilen Erol’un aktifliğine katılan bir yurttaş, aktifliği toplumsal medya ve mahallede yer alan dergâh ile organize ettiklerini, yapılan yerin kendileri için ‘genel merkez’ niteliği taşıdığını ve bölgedeki İnanç Camii’nin de kendileri için değerli olduğunu belirtti. Ayrıyeten, son beş yıldır bölgedeki ilgilerinin arttığını vurgulayan yurttaş, Muhammed Saki’ye bağlılıklarını tabir etti. Aktifliğe yalnızca İzmir’den değil, etraf vilayetler olan Manisa, Denizli, Aydın üzere kentlerden de birçok kişinin katıldığını söyledi.
ÇİFTE STANDART İNSANIN İÇİNİ ACITIYOR
Ancak bölgede tüm şartlara karşın gericilere karşı çok önemli yansılar büyüdüğünü söylemek mümkün. Bölgede yaşayan bir yurttaş, son yıllarda yaşanan değişimi şu sözlerle anlattı: “Artık nereye baksak onlar var. Evvelce tek tük görünürlerdi, artık her yerdeler. Mahalleye, sokağa, gündelik hayatın en küçük aralıklarına kadar sızmış durumdalar. Güçlendiklerini son aktiflikte çok net gördük; adeta bir gövde gösterisi yaptılar. Biz hak, hukuk, adalet talebiyle sokağa çıksak, bırakın yürümeyi, daha birinci adımda içeri alınırdık. Ancak onlar hiçbir pürüzle müsabakadan meydanları dolduruyor. Bu ikili standardı görmek insanın içini acıtıyor.”
KİMSE DUR DEMEDEN BÜYÜDÜLER
Bir öteki yurttaş ise bilhassa gençler üzerinden yürütülen çalışmalara dikkat çekerek şunları söyledi: “En çok gençlerin olduğu alanlara yöneliyorlar. Okul çağındaki çocuklar, işsiz gençler… Aileler de mecburiyetten ya da çaresizlikten bunlara güveniyor. Ben kendi çocuklarımı uzak tutmak için elimden geleni yapıyorum. Burası fakir bir bölge; Anadolu’nun dört bir yanından gelmiş insanların yaşadığı bir yer. Umut az, geçim güç. Beşerler ‘Belki bir kapı açılır, iş güç sahibi oluruz’ diyerek yaklaşıyor. Kimilerini da din üzerinden, Allah kitap diyerek kandırıyorlar. Bu türlü böyle büyüdüler. Gözümüzün önünde, adım adım, kimse dur demeden büyüdüler.”
GÖVDE GÖSTERİSİ
Öte yandan Menzil Cemaati içinde, pir Abdulbaki Erol’un 2023 yılında hayatını kaybetmesinin akabinde başlayan miras ve liderlik hengamesi sürerken, cemaatin başındaki Muhammed Saki Erol binlerce kişi ile Karabağlar’a gelmesinin akabinde yaşananlar, cemaat içindeki güç uğraşının sadece iç tartışmalarla sonlu kalmadığını, kamusal alanda da görünür hale geldiğini gösterdi. Kamuoyunda “gövde gösterisi” olarak yorumlanan ziyaret Menzil Cemaati’nin yaygınlığını da bir kere daha gözler önüne serdi.
KAÇAK YAPI TAM GAZ DEVAM
Ancak bu yaygınlık ve dayanak yalnızca Menzil’e de has değil. İktidarın tüm takviyesini gerisinde bulan gericilere çok önemli dokunulmazlıklar da bahşedilmiş durumda. Örneğin Karabağlar’ın Uzundere Mahallesi’nde İsmailağa Cemaati’ne ilişkin öğrenci yurdu ve Kur’an kursu olarak kullanılan binanın, hakkında yıkım kararı bulunmasına karşın faaliyetini sürdürüyor.
300 yıllık Tahtacı Alevi Türkmen köyü olan Uzundere’de konuşan yurttaşların aktardığına nazaran ise kelam konusu yapı uzun müddettir faal. Hatta çocukların ve gençlerin burada barındığını ve eğitim aldıkları da mahalleliler tarafından tabir ediliyor.
Mahalle Muhtarı Aylin Mert, yaşanan sürecin hukuksuzluğuna dikkat çekerek şunları söyledi: “Bu yurt açıkça kanunsuz bir halde faaliyet göstermeye devam ediyor. Bizim talebimiz çok net: Hukuk işletilsin. Mahallemizde yasalar herkes için eşit uygulansın. Bu yapı hakkında alınmış kararlar var ancak uygulanmıyor. Biz bu durumu tekraren lisana getirdik, resmi müracaatlar yaptık, yetkililere davette bulunduk. Fakat her seferinde görmezden gelindik. Bu belirsizlik ve sessizlik hali mahallede önemli bir huzursuzluk yaratıyor. Daha fazla oyalanmadan, bu sorunun bir an evvel tahlile kavuşturulmasını istiyoruz.”
YAŞAM ALANIMIZA MÜDAHALE
Uzundere Mahallesi’nde yaşayan Tayfun Demirtaş ise hem hukuksal hem de kültürel boyuta işaret ederek yansısını şu sözlerle lisana getirdi: “Bu yapıya karşı bugüne kadar pek çok aksiyon yaptık, sayısız kere sesimizi yükselttik. Çeşitli gerginlikler, olaylar yaşandı. Zira burası kaçak bir yapı ve hakkında açık bir yıkım kararı bulunuyor. Lakin sorun sırf kaçak olması değil. Burası birebir vakitte bir Alevi mahallesi, bir Alevi hayat alanı. Bu tarikatları burada istemiyoruz. İnancımıza, kültürümüze, ömür biçimimize yabancı ve bizi dönüştürmeye, asimile etmeye çalışan yapılara karşı duruyoruz. Bugün sessiz kalırsak, yarın çocuklarımıza anlatacak bir uğraşımız kalmaz. Köyde neredeyse herkes bu durumdan rahatsız. Kaçak bir yapıda faaliyet yürütüyorlar, buna karşın tek bir yaptırım uygulanmıyor. Vakit zaman köye gelerek ‘buradayız’ bildirisi vermeye çalışıyorlar. Bu açıkça bir gövde gösterisi. Biz buna karşıyız. Bu yapının burada olağanlaşmasına, sıradanlaşmasına müsaade vermek istemiyoruz. Zira bu, sadece bir bina sıkıntısı değil; bu, kimliğimize ve hayat alanımıza yönelik bir müdahaledir.”
ZORUNLU BİR ERTELEME
Karabağlar Belediye Başkanı Helil Kınay da Uzundere’deki kaçak yapılarla ilgili açıklamada, misyona geldikleri birinci günden bu yana hukuksuz yapıyla gayret ettiklerini söyledi.
Kınay, sürecin tüm detaylarıyla yürütüldüğünü belirterek şunları kaydetti: “Göreve geldiğimizde, hakkında yürütmeyi durdurma kararı bulunan ve bu nedenle yıkımı engellenmiş, inşaatı tamamlanmış bir yapıyı devraldık. Birinci yıkım teşebbüsümüzü 28 Haziran 2024’te yapmak istedik. Lakin yapının etrafında araçlar ve insanlardan oluşan barikatlarla karşılaştık.”
Yıkımın inançlı biçimde yapılabilmesi için kolluk kuvveti talep ettiklerini tabir eden Kınay, “Güvenlik güçleri alanda olmadığı için yıkımı ertelemek zorunda kaldık. 7 Kasım 2024’te ikinci sefer yıkım teşebbüsünde bulunduk. Bu kere de kolluk kuvvetlerinin alanda bulunmadığı tespit edilerek tutanak tutuldu” dedi. Kaymakamlık tarafından kolluk dayanağının ileri bir tarihte değerlendirileceğinin bildirildiğini aktaran Kınay, “Bu bir vazgeçiş değil, mecburî bir ertelemedir. Can güvenliği sağlanmadan yıkım yapma yetkimiz yoktur” sözlerini kullandı.
Kaçak yapılaşmaya karşı gayretin sırf belediyeye ilişkin olmadığını vurgulayan Kınay, “Hukuka ve Anayasa’ya karşıt her durumla uğraş etmek tüm kamu kurumlarının sorumluluğudur. Biz bu süreci sonuna kadar takip edeceğiz” dedi. İlçedeki tarikat buluşmasına ait de değerlendirmede bulunan Kınay, “Bu mevzuda belediyemize ulaşan resmi bir bilgi ya da evrak yoktur. Kamuoyunu bilgilendirme vazifesi ilgili ve sorumlu kurumlara aittir” diye konuştu. Kınay, Cumhuriyet, laiklik ve Anayasa vurgusu yaparak, “Bizim durduğumuz yer de, uğraşımız de nettir” tabirlerini kullandı.
***
KİMSEYE KENDİ ‘MENZİLİNİ’ KURDURTMAYIZ
CHP İçişleri Politika Kurulu Lideri ve İzmir Milletvekili Murat Bakan, İzmir Karabağlar’daki görüntülerle ilgili şu açıklamalarda bulundu: “Bu, yalnızca bir ‘gösteri’ değil, büyük bir güç gösterisidir. Kısa müddette binlerce kişiyi toplayabilen bir pirden ve hiyerarşik bir örgütlenmeden bahsediyoruz. Bu tıp yapılar vakitle radikal eğilimlere kayabilir. Türkiye Cumhuriyeti inanç özgürlüğünü garanti altına alır, fakat inancı araçsallaştıran, devlete sadakat çizgisi kuran tarikatlarla gayret etmek, hem devletin hem de bizim vazifemizdir. 15 Temmuz’da gördüğümüz üzere, tarikatlar devlete sızarsa, hukuk tanımaz bir teslimiyet oluşur. Devletin tarikatlar ortasında istikrar kurması yanlıştır; devlet sadece hukukla yönetilmelidir. Kimseye kendi menzilini kurdurtmayız.”
***
VAHŞİ KAPİTALİZMİN BİR ÖRTÜSÜ
Ülkedeki tarikat ve cemaat örgütlenmelerini Toplumsal Bilimci Yavuz Çobanoğlu kıymetlendirdi.
Karabağlar üzere göç ve yoksulluğun ağır olduğu ilçelerde tarikatların süratle örgütlenmesini, devletin hangi toplumsal ve kamusal boşlukları üzerinden okumak gerekir?
Sanırım devlet üzerinden yapılacak bir okuma, bugün prestijiyle biraz sorunlu olabilir. Zira mevcut iktidar AKP ve onun siyasetleri, esasen böylesi dinî örgüt ve kümelerin kamusal takviyelerle büyütülmesini öngörüyor. Keza bu yeni bir gelişme de değil zati, kökeni 60’larla başlayan fakat askerî darbenin dinî kümelere sağladığı avantajlarla 80’lerin ortasından itibaren ivmelenen bir gelişme. Tekrar tıpkı periyotta uygulamaya koyulan neo-liberal siyasetlerin günümüze ulaşan sonuçlarıyla yeterlice fakirleştirilen emekçi mahalleleri, bir taraftan devletin yardım ve dayanışma faaliyetlerini azaltması, öbür taraftan da mevcut toplumsal faaliyetleri dinî topluluklara terk etmesiyle birlikte bu İslâmcı oluşumları güçlendirdi. Devletin şuurlu siyasetlerle terk ettiği toplumsal ve kamusal boşlukları, tarikatlar doldurdu. Yoksulluk ve mahrumluk ile boğuşan beşerler kamusal yardımlardan uzaklaştıkça, çaresizce bu kümelere yakınlaşıyorlar. Bunun politik bir tercih olduğu da burada unutulmamalı.
Tarikatların barınma, eğitim ve dayanışma bağlantılarıyla mahalle hayatına yerleşmesi, kamusal hizmetlerin yerini alan alternatif bir tertip mi yaratıyor?
O “alternatif düzen” ülkenin birden fazla yerinde zati çoktan kuruldu. Hatta “alternatif” olmaktan çıktı, hayatın “normali” hâline geldi. Bugün büyük kentlerin fakir mahalleleri ile ülkenin taşrasında kamusal hizmetler, İslâmcı toplulukların ya kısmî katkısı ya da direkt aracılığıyla yapılıyor. Çünkü, artık ayırdına varmalıyız ki, ülkenin rejimi çoktandır değişti. Şayet bugün bir “alternatiften” bahsedecek olursak bu lakin dinî tarikat ve kümelerin dışında yapılan bir ekip yardım ve dayanışma faaliyetlerinin ismi olabilir.
Tarikatların mahallelerdeki yapılanması ve çocukların eğitimden kopuşuyla ilgili nasıl temas vardır?
Tabi ki direkt bir ilişki var. Özellikle kız çocukları için… Devlet okullarındaki eğitim bile bu dinî kümeler için birçok sefer “bozucu” bir etken olarak görülebiliyor. Bu yüzden çocuklara ve gençlere verecekleri dinî eğitim de kendi açılarından daha “kıymetli” oluyor. Ama burada eğitimden kopuşu yalnızca “okulda ayrılma” olarak düşünmemek de gerekli. Keza okuldaki eğitimin içerisinde “yozlaştırıcı” olarak gördükleri her yaklaşım formu yahut fikir de dinî bir düzlemde tekrar inşa ediliyor. Mahalledeki dinî kümelerin bir özelliği de aslında bu… Hasebiyle öğrenciler, okula devam ederken de okuldan uzaklaşabiliyor.
Bu yapıların bilhassa gençlere yönelmesi, toplumsal geleceğin hangi ilgiler ve aidiyetler üzerinden şekillendiğine işaret ediyor?
Düzen değiştirmek ya da değişen nizamı devam ettirmek isteyen her iktidar biçimi evvel eğitime, sonra da gençlere yönelir. Oraları kurcalar ve daima değiştirir. Bu bakımdan Türkiye’de son 30 yılda değişen eğitim siyasetlerine bakmak bile çok şey söyleyecektir. Burada bir tuhaflık yok. Düşünülmesi gereken ise gerisinde bir soru barındırıyor: Sanki yaşadığımız dünya, “dinsel” bir dünya mı? Bu dünyada hiç dinî özellikler var mı? Bu soru etrafında düşündüğümüzde, dünyadaki tüm dinî kümelerin zirvesine kadar maddî bir yaşantıya batmış bir hayatı ısrarla maneviyata döndürmeye çalıştıklarını görüyoruz. Onlar açısından bu sonunda sevap kazanacakları bir “misyon” ya da “ulvî bir görev” olabilir. Esasen bunun kendisi bile onlar için bir motivasyon aracı… Lâkin, büyüsü bozulmuş bir dünyayı tekrar büyülemeye çalışmanın herkes için bir bedeli var. Örneğin bizler bu bedeli ödemek istemiyoruz. Zira dinî niyet ve rejimlerin tüm tarihte insanlara yapıp ettikleri ortada ve bırakalım tarihi, bugün Afganistan ve tüm Ortadoğu’da neler olup bitiyor esefle şahit oluyoruz. Bizler de maddî dünyanın sorunlarının farkındayız lakin bunlardan bir kurtuluş yolu varsa şayet bu asla dinselleşme değil. Ortada kapitalizm ve yabanî nizamı varken, dindarlık bu sistemin yalnızca kutsal bir örtüsüne dönüşüyor.
