Hastalık, kısa müddette merkezi hudut sistemini etkileyerek hastaları şuuru açık fakat vücudu büsbütün kilitlenmiş bir duruma sürükledi. Bu tablo, kurbanları yıllarca hareketsiz kalan “canlı heykellere” dönüştürdü ve nedeni hiçbir vakit net biçimde açıklanamadı.
HEPSİ BİRER CANLI HEYKELE DÖNÜŞTÜ
Encephalitis lethargica, birçok hadisede kolay bir enfeksiyon belirtisiyle başladı lakin süratle beyin dokusuna yayıldı. Hastalar etraflarında olup biteni algılayabiliyor, lakin konuşamıyor, hareket edemiyor ve reaksiyon veremiyordu. Gözleri açık halde saatlerce, günlerce birebir konumda kalan olaylar, hastalığın en çarpıcı yüzü olarak kayıtlara geçti.
Nörolog Constantin von Economo tarafından tanımlanan bu durumun, beynin uyku-uyanıklık istikrarını yöneten bölgelerinde meydana gelen ağır hasardan kaynaklandığı belirlendi. Birtakım hastalarda derin uyku hali görülürken, kimilerinde tam aksisi halde çok hareketlilik ve uykusuzluk yaşandı.
KASLAR SERTLEŞTİ, REFLEKSLER AZALDI
Salgının ilerleyen etaplarında birçok hasta “akinetik mutizm” olarak tanımlanan bir duruma girdi. Bu evrede kaslar sertleşti, refleksler kayboldu ve hastalar yıllarca tıpkı durumda kaldı. Yetersiz bakım şartları ve teneffüs meseleleri, ölümlerin esas nedenleri ortasında yer aldı.
1960’lı yıllara gelindiğinde, hayatta kalan kimi hastalar üzerinde L-dopa isimli ilaç denendi. Kısa müddetliğine konuşmaya ve hareket etmeye başlayan hadiseler tıp dünyasında büyük yankı uyandırdı. Lakin bu tesir kalıcı olmadı ve birçok hasta kısa mühlet sonra yine donuk hale döndü.
NEDENİ HALA BELİRSİZ
Encephalitis lethargica’nın kaynağına dair kesin bir delil bulunamadı. Araştırmacılar, hastalığın streptokok kaynaklı bir otoimmün karşılıkla yahut İspanyol gribiyle bağlı bir virüs mutasyonuyla temaslı olabileceğini pahalandırıyor. Fakat her iki teori de bugüne kadar doğrulanamadı.
Salgın, 1920’lerin sonunda başladığı üzere apansız sona erdi. Ortadan geçen bir asra karşın, “ölüm uykusu”nun neden ortaya çıktığı ve neden bir daha global ölçekte görülmediği soruları tıp dünyasında hâlâ karşılık bekliyor.
